Thủ tục nhận con nuôi là trẻ sơ sinh

Việc nuôi con nuôi là một quan hệ xã hội đặc biệt mang tính nhân đạo sâu sắc. Trong thực tế đời sống, không ít trường hợp phát sinh nhu cầu nhận đích danh một đứa trẻ làm con nuôi, điển hình như trường hợp nhận nuôi trẻ sơ sinh bị bỏ rơi do sự thương cảm hoặc tình huống bất khả kháng. Tuy nhiên, việc thực hiện các thủ tục pháp lý để xác lập quan hệ cha mẹ và con nuôi cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật hiện hành nhằm đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho trẻ em.

Các khái niệm cơ bản về nuôi con nuôi

Theo quy định tại Khoản 1, 2, 3 và 5 Điều 3 Luật Nuôi con nuôi 2 để xác định rõ các mối quan hệ pháp lý:

• Nuôi con nuôi: Là việc xác lập quan hệ cha, mẹ và con giữa người nhận con nuôi và người được nhận làm con nuôi.
• Cha mẹ nuôi: Là người nhận con nuôi sau khi việc nuôi con nuôi đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đăng ký theo quy định.
• Con nuôi: Là người được nhận làm con nuôi sau khi hoàn tất thủ tục đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền.
• Nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài: Bao gồm việc nuôi con nuôi giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài; giữa người nước ngoài với nhau thường trú tại Việt Nam; hoặc giữa công dân Việt Nam với nhau mà một bên định cư ở nước ngoài.

Cần lưu ý rằng, pháp luật hiện hành không có khái niệm riêng biệt về "con nuôi là trẻ sơ sinh", nhưng các quy định về nhận trẻ sơ sinh làm con nuôi sẽ được áp dụng dựa trên điều kiện về độ tuổi và tình trạng của trẻ.

Điều kiện để thực hiện việc nhận con nuôi

Đối với người nhận con nuôi

Căn cứ Điều 14 Luật Nuôi con nuôi 201 để đảm bảo việc chăm sóc, giáo dục trẻ em, người nhận con nuôi phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện nhận trẻ sơ sinh làm con nuôi sau đây:

• Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
• Hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên.
• Có điều kiện về sức khỏe, kinh tế và chỗ ở để bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi.
• Có tư cách đạo đức tốt.

Lưu ý: Trường hợp cha dượng hoặc mẹ kế nhận con riêng của vợ/chồng làm con nuôi; hoặc cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu làm con nuôi thì không bắt buộc phải đáp ứng điều kiện hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên và các điều kiện về kinh tế, chỗ ở theo quy định tại Điều 14.

Ngoài ra, pháp luật cũng quy định những trường hợp không được phép nhận con nuôi như: Đang bị hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên; đang chấp hành quyết án tù hoặc các hình phạt khác; hoặc chưa được xóa án tích về các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của người khác; các tội liên quan đến mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em.

Đối với người được nhận làm con nuôi

Theo Điều 8 Luật Nuối con nuôi 2010, đối tượng được nhận làm con nuôi bao gồm:

• Trẻ em dưới 16 tuổi.
• Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi nếu thuộc trường hợp được cha dượng, mẹ kế hoặc cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận làm con nuôi.

Đặc biệt, đối với trẻ em đã có cha mẹ đẻ, theo Khoản 4 Điều 21 Luật Nuôi con nuôi 2010, cha mẹ đẻ chỉ được đồng ý cho con làm con nuôi sau khi trẻ đã được sinh ra ít nhất 15 ngày.

Trường hợp nhận con nuôi đích danh

Việc nhận con nuôi đích danh thường áp dụng trong các trường hợp có yếu tố nước ngoài. Căn cứ Khoản 2 Điều 28 Luật Nuôi con nuôi, người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc người nước ngoài thường trú ở nước ngoài được nhận con nuôi đích danh nếu thuộc một trong các trường hợp:

• Là cha dượng, mẹ kế hoặc cô, cậu, dì, chú, bác ruột của trẻ.
• Có con nuôi là anh, chị, em ruột của trẻ em được nhận làm con nuôi.
• Nhận trẻ em khuyết tật, nhiễm HIV/AIDS hoặc mắc bệnh hiểm nghèo khác làm con nuôi (bao gồm các trường hợp như sứt môi hở hàm ếch, mù, câm, điếc, khuyết tật tay chân, các bệnh về tim, máu... mà cơ hội được nhận làm con nuôi bị hạn chế).
• Người nước ngoài đang làm việc, học tập tại Việt Nam trong thời gian ít nhất là 01 năm.

Hồ sơ và thủ tục nhận con nuôi

Để thực hiện trình tự thủ tục nhận nuôi trẻ sơ sinh, người nhận nuôi cần chuẩn bị đầy đủ các loại giấy tờ theo quy định tại Điều 17 Luật Nuôi con nuôi và Điều 7 Nghị định 19/2011/NĐ-CP.

Hồ sơ của người nhận con nuôi bao gồm:

• Đơn xin nhận con nuôi.
• Bản sao Hộ chiếu, CMND hoặc giấy tờ có giá trị thay thế.
• Phiếu lý lịch tư pháp.
• Văn bản xác nhận tình trạng hôn nhân.
• Giấy khám sức khỏe do cơ quan y tế cấp huyện trở lên cấp.
• Văn bản xác nhận hoàn cảnh gia đình, tình trạng chỗ ở, điều kiện kinh tế (do UBND cấp xã nơi thường trú cấp).

Lưu ý: Các giấy tờ như lý lịch tư pháp, giấy khám sức khỏe có giá trị sử dụng nếu được cấp chưa quá 06 tháng tính đến ngày nộp hồ sơ.

Hồ sơ của người được giới thiệu làm con nuôi bao gồm:

• Giấy khai sinh.
• Giấy khám sức khỏe do cơ quan y tế cấp huyện trở lên cấp.
• Hai ảnh toàn thân, nhìn thẳng (chụp không quá 06 tháng).
• Đối với trẻ bị bỏ rơi: Phải có Biên bản xác nhận của UBND hoặc Công an cấp xã nơi phát hiện trẻ bị bỏ rơi.
• Trường hợp khác: Giấy chứng tử của cha/mẹ đẻ hoặc quyết định của Tòa án tuyên bố cha/mẹ đẻ của trẻ đã chết hoặc mất tích.

Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ nhận nuôi trẻ sơ sinh và tuân thủ đúng trình tự pháp luật không chỉ giúp quá trình đăng ký diễn ra thuận lợi mà còn đảm bảo tính pháp lý bền vững cho quan hệ cha mẹ - con nuôi sau này.