Dịch vụ pháp lý nhận nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài

Hiện nay, Nhà nước ta luôn khuyến khích việc nhận trẻ em mồ côi, trẻ em bị bỏ rơi và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khác làm con nuôi nhằm đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho các đối tượng này. Tuy nhiên, do tính chất nhạy cảm của đối tượng trẻ em cũng như yêu cầu về môi trường phát triển lành mạnh, các quy định pháp luật về việc nhận nuôi con nuôi được thiết lập rất chặt chẽ, đặc biệt là đối cần lưu ý khi thực hiện thủ tục nhận nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài.

Căn cứ pháp lý

Các quy định liên quan đến việc nuôi con nuôi được điều chỉnh bởi hệ thống văn bản pháp luật sau đây:

• Luật Nuôi con nuôi 2010;
• Luật Hôn nhân và gia đình 2014;
• Nghị định 19/2011/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Nuôi con nuôi;
• Nghị định 24/2019/NĐ-CP về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 19/2011/NĐ-CP;
• Thông tư số 10/2020/TT-BTP hướng dẫn việc ghi chép, sử dụng, quản lý và lưu trữ Sổ, mẫu giấy tờ, hồ sơ nuôi con nuôi.

Khái niệm về nuôi con nuôi

Theo quy định tại Khoản 1 Điều 3 Luật Nuôi con nuôi 2010, nuôi con nuôi là việc xác lập quan hệ cha, mẹ và con giữa người nhận con nuôi và người được nhận làm con nuôi. Mục đích của việc này nhằm tạo ra một mối quan hệ gia đình lâu dài, bền vững, đảm bảo trẻ em được nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trong môi trường gia đình mới tốt nhất.

Đồng thời, tại Khoản 1 Điều 67 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cũng khẳng định việc nuôi con nuôi phải đảm bảo cho người được nhận làm con nuôi được trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục phù hợp với đạo đức xã hội. Khi việc đăng ký hoàn tất, giữa cha mẹ nuôi và con nuôi sẽ phát sinh đầy đủ các quyền và nghĩa vụ pháp lý tương ứng như quan hệ huyết thống.

Đối với những trường hợp thực hiện việc nhận con nuôi trước ngày 01/01/2011 nhưng chưa đăng ký theo quy định mới, Khoản 1 Điều 50 Luật Nuôi con nuôi 2010 cho phép các bên được đăng ký trong thời hạn 05 năm kể từ ngày Luật có hiệu lực, nếu đáp ứng đủ điều kiện về quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng và cả hai bên vẫn còn sống.

Thẩm quyền đăng ký việc nuôi con nuôi

Căn cứ Điều 2 Nghị định 19/2011/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 24/2019/NĐ-CP), thẩm quyền thực hiện việc đăng ký được phân chia theo từng trường hợp cụ thể:

Đối với nuôi con nuôi trong nước

Việc đăng ký được thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú của người được nhận làm con nuôi. Tuy nhiên, có các trường hợp đặc biệt sau:

• Nếu là cha dượng/mẹ kế nhận con riêng hoặc cô, dì, chú, bác ruột nhận cháu làm con nuôi: Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người nhận con nuôi hoặc của người được nhận làm con nuôi thực hiện đăng ký.
• Trường hợp trẻ em bị bỏ rơi chưa chuyển vào cơ sở nuôi dưỡng: Ủy ban nhân dân cấp xã nơi lập biên bản xác nhận tình trạng trẻ bị bỏ rơi thực hiện đăng ký.
• Trẻ em đang ở các cơ sở nuôi dưỡng: Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có trụ sở của cơ sở nuôi dưỡng thực hiện đăng ký.

Đối với nuôi con nuôi nước ngoài và các trường hợp khác

• Nuôi con nuôi nước ngoài: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi thường trú của người được nhận làm con nuôi quyết định cho người đó làm con nuôi. Sau khi có quyết định, Sở Tư pháp sẽ thực hiện việc đăng ký chính thức.
• Công dân Việt Nam tạm trú tại nước ngoài: Việc đăng ký do Cơ quan đại diện Việt Nam tại nước đó thực hiện. Nếu nơi tạm trú không có Cơ quan đại diện, người nhận con nuôi có thể nộp hồ sơ tại Cơ quan đại diện nào thuận tiện nhất.

Nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài

Theo Khoản 5 Điều 3 Luật Nuôi con nuôi 2010, việc nhận con nuôi người nước ngoài hoặc có yếu tố nước ngoài được hiểu là việc nuôi con nuôi giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài; giữa người nước ngoài với nhau nhưng thường trú tại Việt Nam; hoặc giữa công dân Việt Nam với nhau mà một bên đang định cư ở nước ngoài.

Các trường hợp cụ thể được phép nhận nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài theo Điều 28 Luật Nuôi con nuôi bao gồm:

• Người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc người nước ngoài thường trú tại nước là thành viên của điều ước quốc tế về nuôi con nuôi với Việt Nam nhận trẻ em Việt Nam làm con nuôi.
• Trường hợp nhận con nuôi đích danh: Bao gồm cha dượng, mẹ kế; cô, dì, chú, bác ruột; hoặc người có con nuôi là anh, chị, em ruột của trẻ. Đặc biệt, pháp luật cho phép nhận trực tiếp các trường hợp điều kiện nhận nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài đối với trẻ em khuyết tật, nhiễm HIV hoặc mắc bệnh hiểm nghèo.
• Người nước ngoài đang làm việc, học tập tại Việt Nam ít nhất 01 năm.
• Công dân Việt Nam thường trú trong nước nhận trẻ em nước ngoài làm con nuôi.

Việc thực hiện đúng các quy định về trình tự, thủ tục nhận con nuôi có yếu tố nước ngoài không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của trẻ em mà còn thể hiện tính nhân đạo và trách nhiệm xã hội cao cả của mỗi cá nhân trong việc xây dựng mái ấm gia đình cho những mảnh đời bất hạnh.