Nhận trẻ mồ côi làm con nuôi

Quy định pháp luật về việc nhận trẻ mồ côi làm con nuôi

Việc nhận trẻ mồ côi, trẻ em bị bỏ rơi làm con nuôi là một hành động nhân văn, góp phần quan trọng vào việc chăm sóc và bảo vệ quyền lợi của trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Tuy nhiên, để đảm bảo sự phát triển lành mạnh và tốt nhất cho trẻ, pháp luật Việt Nam đã quy định rất chặt chẽ về điều kiện đối với người nhận nuôi cũng như các thủ tục liên quan.

Điều kiện đối với người nhận con nuôi

Theo quy định tại Điều 14 Luật Nuôi con nuôi (áp dụng tại thời điểm năm 2022), việc xem xét cho phép nhận con nuôi phải dựa trên các tiêu chuẩn cụ thể về năng lực, sức khỏe và đạo đức của người nhận. Cụ thể:

Đối với người nhận con nuôi

Người có nguyện vọng nhận trẻ mồ côi làm con nuôi cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

• Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của pháp luật.
• Phải hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên.
• Đảm bảo có các điều kiện về sức khỏe, kinh tế và chỗ ở để đảm bảo việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi sau này.
• Có tư cách đạo đức tốt.

Bên cạnh đó, pháp luật cũng quy định danh sách những đối tượng không được phép nhận con nuôi nhằm ngăn ngừa các rủi ro cho trẻ em, bao gồm:

• Người đang bị hạn chế một số quyền của cha, mẹ đối đới với con chưa thành niên.
• Người đang chấp hành quyết định xử lý hành chính tại cơ sở giáo dục hoặc cơ sở chữa bệnh.
• Người đang trong thời gian chấp hành hình phạt tù.
• Người chưa được xóa án tích về các tội danh như: cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của người khác; ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu, người có công nuôi dưỡng mình; dụ dỗ, ép buộc hoặc chứa chấp người chưa thành niên vi phạm pháp luật; mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em.

Đáng chú ý, trong trường hợp đặc biệt như cha dượng nhận con riêng của vợ, mẹ kế nhận con riêng của chồng, hoặc các thân nhân là cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu làm con nuôi thì sẽ không áp dụng quy định về khoảng cách tuổi tác (hơn 20 tuổi) và điều kiện kinh tế, chỗ ở tại điểm b và điểm c khoản 1 Điều 14.

Đối với người được nhận làm con nuôi

Để hiểu rõ hơn về đối tượng trẻ em có thể được nhận nuôi, bạn có thể tham khảo thêm các quy định về điều kiện nhận nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài hoặc các trường hợp trẻ em trong nước. Theo đó, đối tượng được nhận làm con nuôi bao gồm:

• Trẻ em dưới 16 tuổi.
• Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi (nếu thuộc trường hợp được cha dượng, mẹ kế, hoặc cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận làm con nuôi).

Pháp luật cũng quy định rõ: Một người chỉ được làm con nuôi của một người độc thân hoặc của cả hai người là vợ chồng. Nhà nước luôn khuyến khích việc nhận trẻ em mồ côi, trẻ em bị bỏ rơi và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khác làm con nuôi.

Thủ tục đăng ký nhận nuôi con nuôi

Sau khi đã đáp ứng đầy đủ các điều kiện nêu trên và được sự đồng ý bằng văn bản của Giám đốc bệnh viện hoặc người điều hành trung tâm bảo trợ trẻ mồ côi, người nhận nuôi cần thực hiện đăng ký nhận con nuôi tại cơ quan có thẩm quyền.

Cụ thể về thẩm quyền giải quyết:

• Đối với nuôi con nuôi trong nước: Thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người nhận hoặc người được nhận làm con nuôi thường trú.
• Đối với nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài: Thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp tỉnh theo quy định về thủ tục nhận nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài.

Đối với trẻ em đang được chăm sóc tại các cơ sở nuôi dưỡng, việc rà soát và tìm người nhận nuôi được thực hiện như sau:

• UBND cấp xã có trách nhiệm hàng tháng rà soát, đánh giá tình trạng trẻ em cần được nhận làm con nuôi. Nếu có công dân Việt Nam thường trú trong nước muốn nhận nuôi, UBND sẽ hướng dẫn giải quyết theo quy định.
• Tại các cơ sở nuôi dưỡng, nếu có người nhận nuôi, cơ sở này sẽ giao một bộ hồ sơ trẻ em để người nhận thực hiện thủ tục đăng ký.

Hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi

Sau khi hoàn tất thủ tục, Ủy ban nhân dân cấp xã sẽ cấp Giấy chứng nhận nuôi con nuôi cho cha mẹ nuôi, đại diện cơ sở nuôi dưỡng hoặc tổ chức giao nhận con nuôi và ghi vào sổ hộ tịch trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày có ý kiến đồng ý của các bên liên quan. Việc này dẫn đến các hệ quả pháp lý sau:

1. Quyền và nghĩa vụ giữa các thành viên: Kể từ ngày giao nhận con nuôi, giữa cha mẹ nuôi và con nuôi có đầy đủ quyền, nghĩa vụ của cha mẹ và con. Giữa con nuôi và các thành viên khác trong gia đình cha mẹ nuôi cũng phát sinh các quyền và nghĩa vụ tương ứng theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình, pháp luật dân sự.

2. Thay đổi họ, tên: Theo yêu cầu của cha mẹ nuôi, cơ quan nhà nước có thẩm quyền có thể quyết định việc thay đổi họ, tên cho con nuôi. Tuy nhiên, nếu con nuôi từ đủ 09 tuổi trở lên thì việc thay đổi này phải được sự đồng ý của chính người đó.

3. Xác định dân tộc và hộ tịch:

• Dân tộc của con nuôi là trẻ em bị bỏ rơi sẽ được xác định theo dân tộc của cha nuôi hoặc mẹ nuôi.
• Đối với trường hợp con nuôi là trẻ em mồ côi, căn cứ vào Giấy chứng nhận nuôi con nuôi, công chức tư pháp – hộ tịch có trách nhiệm bổ sung thông tin của cha mẹ nuôi vào Giấy khai sinh và Sổ đăng ký khai sinh của con nuôi. Tại cột ghi chú trong Sổ đăng ký khai sinh phải ghi rõ là cha mẹ nuôi.

Việc nắm vững các quy định về điều kiện và trình tự thực hiện sẽ giúp quá trình nhận trẻ mồ côi làm con nuôi diễn ra thuận lợi, đúng pháp luật, đảm bảo sự phát triển bền vững cho trẻ em.

Xem thêm các chủ đề khác

• Dịch vụ pháp lý nhận nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• Nhận con nuôi trên 18 tuổi được không?