Điều kiện nhận trẻ sơ sinh làm con nuôi

Việc nhận trẻ sơ sinh làm con nuôi, đặc biệt là trường hợp trẻ không xác định được cha mẹ đẻ, là một hành vi nhân đạo nhưng cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật để đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho trẻ em. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết về các điều kiện pháp lý cần thiết theo quy định tại thời điểm năm 2020.

Căn cứ pháp lý

• Luật Nuôi con nuôi 2010;
• Nghị định 19/2011/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Nuôi con nuôi;
• Nghị định số 114/2016/NĐ-CP Quy định lệ phí đăng ký nuôi con nuôi, lệ phí cấp giấy phép hoạt động của tổ chức con nuôi nước ngoài;
• Thông tư 24/2014/BTP.

Điều kiện đối với người nhận làm con nuôi

Theo quy định tại Điều 14 Luật Nuôi con nuôi 2010, để thực hiện việc nhận trẻ sơ sinh làm con nuôi, người nhận nuôi phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn sau:

• Có năng lực hành quyết dân sự đầy đủ;
• Hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên (trừ một số trường hợp đặc biệt như cha dượng, mẹ kế hoặc cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu làm con nuôi thì không áp dụng điều kiện về khoảng cách tuổi tác này);
• Có điều kiện về sức khỏe, kinh tế và chỗ ở để bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi;
• Có tư cách đạo đức tốt.

Các trường hợp không được phép nhận nuôi con nuôi

Căn cứ khoản 2 Điều 14 Luật Nuôi con nuôi 2010, những đối tượng sau đây bị cấm nhận nuôi con nuôi:

• Đang bị hạn chế một số quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên;
• Đang chấp hành quyết định xử lý hành chính tại cơ sở giáo dục hoặc cơ sở chữa bệnh;
• Đang chấp hành hình phạt tù;
• Chưa được xóa án tích về các tội danh: cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của người khác; ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu, người có công nuôi dưỡng mình; dụ dỗ, ép buộc hoặc chứa chấp người chưa thành niên vi phạm pháp luật; mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em.

Điều kiện đối với người được nhận làm con nuôi

Theo Điều 8 Luật Nuôi con nuôi 2010, điều kiện đối với trẻ em được nhận làm con nuôi như sau:

• Trẻ em dưới 16 tuổi.
• Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi chỉ được nhận làm con nuôi nếu thuộc các trường hợp: Được cha dượng, mẹ kế nhận làm con nuôi hoặc được cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận làm con nuôi.

Đáng lưu ý, đối với việc trình tự thủ tục nhận trẻ sơ sinh, theo Khoản 4 Điều 21 Luật Nuôi con nuôi 2010, cha mẹ đẻ chỉ được đồng ý cho con làm con nuôi sau khi đứa trẻ đã được sinh ra ít nhất 15 ngày. Quy định này nhằm đảm bảo sức khỏe của trẻ sau khi sinh trước khi thực hiện các thủ tục pháp lý.

Trường hợp nhận con nuôi đích danh (Có yếu tố nước ngoài)

Trong trường hợp có yếu tố nước ngoài, pháp luật cho phép việc nhận con nuôi đích danh đối với một số nhóm đối tượng cụ thể. Theo Khoản 2 Điều 28 Luật Nu nuôi con nuôi, người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc người nước ngoài thường trú ở nước ngoài được nhận con nuôi đích danh nếu thuộc các trường hợp:

• Là cha dượng, mẹ kế của người được nhận làm con nuôi;
• Là cô, cậu, dì, chú, bác ruột của người được nhận làm con nuôi;
• Có con nuôi là anh, chị, em ruột của trẻ em được nhận làm con nuôi;
• Nhận nhận nuôi trẻ sơ sinh bị bỏ rơi hoặc trẻ em khuyết tật, nhiễm HIV/AIDS hoặc mắc bệnh hiểm nghèo khác làm con nuôi;
• Là người nước ngoài đang làm việc, học tập tại Việt Nam trong thời gian ít nhất 01 năm.

Danh mục trẻ em khuyết tật hoặc mắc bệnh hiểm nghèo được nhận đích danh bao gồm: trẻ em bị sứt môi hở hàm ếch; mù một hoặc cả hai mắt; câm, điếc; khuyết tật tay, chân; trẻ em nhiễm HIV; trẻ em mắc các bệnh về tim, bệnh về máu, hoặc các bệnh cần điều trị suốt đời mà cơ hội được nhận làm con nuôi bị hạn chế.

Quy định về thẩm quyền và lệ phí

Việc xác định thẩm quyền đăng ký phụ thuộc vào đối tượng nhận nuôi. Theo Nghị định 19/2011/NĐ-đp, nếu là việc nuôi con nuôi trong nước, Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú của người được nhận làm con nuôi sẽ thực hiện đăng ký. Đối với trường hợp trẻ em bị bỏ rơi chưa chuyển vào cơ sở nuôi dưỡng, thẩm quyền thuộc về UBND cấp xã nơi lập biên bản xác nhận tình trạng trẻ bị bỏ rơi.

Về nghĩa vụ tài chính, theo Nghị định 114/2016/NĐ-CP, Nhà nước có chính sách miễn lệ phí đăng ký nuôi con nuôi trong nước đối với các trường hợp cha dượng, mẹ kế nhận con riêng của vợ/chồng hoặc cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu làm con nuôi nhằm khuyến khích tinh thần nhân đạo và gắn kết gia đình.