Nhận trẻ sơ sinh làm con nuôi

Việc nhận trẻ sơ sinh làm con nuôi, đặc biệt là trường hợp trẻ không xác định được cha mẹ đẻ, là một hành vi nhân văn nhưng cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật để đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho trẻ em. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết về điều kiện và các quy định liên quan đến việc nhận nuôi trẻ sơ sinh bị bỏ rơi theo khung pháp lý hiện hành.

Căn cứ pháp lý

Các quy định về việc nhận con nuôi được điều chỉnh bởi các văn bản sau:

• Luật Nuôi con nuôi năm 2010;
• Nghị định 19/2011/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Nuôi con nuôi;
• Nghị định số 114/2016/NĐ-CP Quy định lệ phí đăng ký nuôi con nuôi, lệ phí cấp giấy phép hoạt động của tổ chức con nuôi nước ngoài;
• Thông tư 24/2014/BTP hướng dẫn một số điều của Luật Nuôi con nuôi.

Điều kiện đối với người nhận con nuôi

Để thực hiện việc điều kiện nhận trẻ sơ sinh làm con nuôi, người nhận phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về năng lực và điều kiện sống theo quy định tại Điều 14 Luật Nuôi con nuôi 2010:

• Về năng lực: Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
• Về độ tuổi: Phải hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên. Tuy nhiên, trong trường hợp cha dượng hoặc mẹ kế nhận con riêng của vợ/chồng làm con nuôi, hoặc cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu làm con nuôi, thì không áp dụng điều kiện về độ tuổi chênh lệch 20 tuổi này.
• Về điều kiện sống: Có đủ điều kiện về sức khỏe, kinh tế và chỗ ở để bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi.
• Về đạo đức: Có tư cách đạo đức tốt.

Các trường hợp không được phép nhận nuôi con nuôi

Theo Khoản 2 Điều 14 Luật Nuôi con nuôi 2010, những đối tượng sau đây bị cấm nhận con nuôi:

• Người đang bị hạn chế một số quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên;
• Người đang chấp hành quyết định xử lý hành chính tại cơ sở giáo dục hoặc cơ sở chữa bệnh;
• Người đang chấp hành hình phạt tù;
• Người chưa được xóa án tích về các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của người khác; tội ngược đãi, hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình; tội dụ dỗ, ép buộc hoặc chứa chấp người chưa thành niên vi phạm pháp luật; tội mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em.

Điều kiện đối với người được nhận làm con nuôi

Đối với trẻ sơ sinh, việc nhận làm con nuôi phải tuân thủ Điều 8 Luật Nuôi con nuôi 2010. Cụ thể:

• Trẻ em dưới 16 tuổi có thể được nhận làm con nuôi.
• Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi chỉ được nhận làm con nuôi nếu thuộc trường hợp được cha dượng, mẹ kế hoặc cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận làm con nuôi.

Lưu ý quan trọng: Theo Khoản 4 Điều 21 Luật Nuôi con nuôi, đối với trường hợp có sự đồng ý của cha mẹ đẻ, cha mẹ đẻ chỉ được phép đồng ý cho con làm con nuôi sau khi trẻ đã được sinh ra ít nhất 15 ngày. Điều này nhằm đảm bảo sức khỏe cho trẻ và tính ổn định về mặt pháp lý trước khi thực hiện trình tự thủ tục nhận nuôi trẻ sơ sinh.

Trường hợp nhận con nuôi đích danh (Có yếu tố nước ngoài)

Trong trường hợp có yếu tố nước ngoài, pháp luật cho phép việc nhận con nuôi đích danh đối với các nhóm đối tượng đặc biệt. Theo Khoản 2 Điều 28 Luật Nuôi con nuôi và Nghị định 19/2011/NĐ-CP, người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc người nước ngoài thường trú ở nước ngoài được nhận con nuôi đích danh nếu thuộc một trong các trường hợp:

• Là cha dượng, mẹ kế của người được nhận làm con nuôi;
• Là cô, cậu, dì, chú, bác ruột của người được nhận làm con nuôi;
• Có con nuôi là anh, chị, em ruột của trẻ em được nhận làm con nuôi;
• Nhận trẻ em khuyết tật, nhiễm HIV/AIDS hoặc mắc bệnh hiểm nghèo khác làm con nuôi.

Danh mục trẻ em khuyết tật, mắc bệnh hiểm nghèo được nhận đích danh bao gồm: trẻ em bị sứt môi hở hàm ếch; mù một hoặc cả hai mắt; câm, điếc; khuyết tật tay, chân; nhiễm HIV; các bệnh về tim, máu, hoặc các bệnh cần điều trị suốt đời mà cơ hội tìm gia đình thay thế bị hạn chế.

Thẩm quyền và lệ phí đăng ký

Việc xác định thẩm quyền thực hiện đăng ký nhận con nuôi phụ thuộc vào đối tượng và nơi cư trú:

• Nuôi con nuôi trong nước: Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú của người được nhận làm con nuôi thực hiện đăng ký. Nếu là trẻ bị bỏ rơi chưa chuyển vào cơ sở nuôi dưỡng, thẩm quyền thuộc về UBND cấp xã nơi lập biên bản xác nhận tình trạng trẻ bị bỏ rơi.
• Nuôi con nuôi nước ngoài: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi thường trú của người được nhận làm con nuôi quyết định cho phép, sau đó Sở Tư pháp thực hiện đăng ký.

Về lệ phí, theo Nghị định 114/2016/NĐ-CP, mức thu và đối tượng nộp lệ phí sẽ khác nhau tùy thuộc vào việc đây là việc nuôi con nuôi trong nước hay có yếu tố nước ngoài (như trường hợp người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc người nước ngoài nhận con nuôi).