Người mất năng lực hành vi dân sự có được kết hôn không

Kết hôn là một sự kiện pháp lý quan trọng, xác lập quan hệ vợ chồng giữa nam và nữ dựa trên nguyên tắc tự nguyện. Tuy nhiên, trong thực tế đời sống, có những trường hợp cá nhân gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần hoặc nhận thức. Câu hỏi đặt ra là: Người mất năng lực hành vi dân sự có được phép kết hôn hay không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích dựa trên các quy định của pháp luật tại thời điểm hiện tại.

Điều kiện đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật

Để việc đăng ký kết hôn được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền chấp nhận, nam và nữ phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về độ tuổi, ý chí tự nguyện và tình trạng năng lực hành vi. Cụ thể, căn cứ theo Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, các điều kiện kết hôn bao gồm:

• Về độ tuổi: Nam từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên.
• Về ý chí: Việc kết hôn phải do nam và nữ tự nguyện quyết định, không bị ép buộc hay lừa dối.
• Về năng lực hành vi: Không bị mất năng lực hành vi dân sự.
• Các trường hợp cấm kết hôn: Không thuộc các trường hợp bị pháp luật nghiêm cấm như: Kết hôn giả tạo nhằm mục đích khác ngoài mục đích xây dựng gia đình. Tảo hôn, cưỡng ép kết hôn, lừa dối kết hôn hoặc có hành vi cản trở kết hôn. Người đang có vợ hoặc có chồng mà lại kết hôn với người khác (vi phạm chế độ một vợ một chồng). Kết hôn giữa những người cùng dòng máu về trực hệ; có họ trong phạm vi ba đời; giữa cha mẹ nuôi với con nuôi; giữa cha chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, cha dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng.

Ngoài các điều kiện nêu trên, cần lưu ý rằng pháp luật Việt Nam hiện hành không thừa nhận quan hệ kết hôn giữa những người cùng giới tính. Trong một số trường hợp đặc biệt liên quan đến yếu tố nước ngoài, các bên cần tìm hiểu kỹ về hồ sơ ly hôn với người nước ngoài tại Việt Nam để có sự chuẩn bị pháp lý đầy đủ cho các quan hệ hôn nhân phát sinh sau này.

Xác định tình trạng mất năng lực hành vi dân sự

Để hiểu rõ liệu một người có được kết hôn hay không, trước hết cần xác định thế nào là một người bị coi là mất năng lực hành vi dân sự. Theo quy định tại Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015:

Một người chỉ bị coi là mất năng lực hành vi dân sự khi hội đủ hai yếu tố:

• Về thực tế: Do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình.
• Về pháp lý: Có kết luận giám định pháp y tâm thần và đã có quyết định của Tòa án tuyên bố người này là người mất năng lực hành vi dân sự dựa trên yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc cơ quan, tổ chức hữu quan.

Ngược lại, khi không còn căn cứ để tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự, Tòa án sẽ ra quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự theo yêu cầu của chính người đó hoặc các cơ quan có thẩm quyền. Đáng chú ý, mọi giao dịch dân sự của người đã bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành sử dân sự đều phải do người đại diện theo pháp luật xác lập và thực hiện.

Người có vấn đề về tâm thần nhưng chưa có quyết định của Tòa án có được kết hôn không?

Đây là điểm mấu chốt để trả lời câu hỏi về quyền kết hôn. Cần phân biệt rõ giữa một người "có biểu hiện bệnh lý tâm thần" và một người "đã bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự".

Dựa trên các quy định pháp luật, nếu một cá nhân có những dấu hiệu về sức khỏe tinh thần không được minh mẫn, nhưng chưa có kết luận giám định pháp y tâm thần và đặc biệt là chưa có quyết định của Tòa án tuyên bố người đó mất năng lực hành vi dân sự, thì về mặt pháp lý, người này vẫn được coi là có đầy đủ năng lực hành vi dân sự. Do đó, họ vẫn có quyền kết hôn nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện khác tại Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.

Như vậy, chỉ những trường hợp đã được Tòa án ra quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự mới bị tước bỏ quyền kết hôn theo quy định của pháp luật. Trong các tranh chấp phát sinh liên quan đến con cái sau khi quan hệ hôn nhân chấm dứt do các vấn đề về năng lực này, các bên có thể tham khảo thêm về bản án về tranh chấp thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn để hiểu rõ hơn về trách nhiệm của cha mẹ.

Tóm lại, việc xác định một cá nhân có đủ điều kiện kết hôn hay không phụ thuộc vào quyết định pháp lý của Tòa án dựa trên các chứng cứ khoa học (giám định pháp y). Nếu chưa có sự can thiệp và tuyên bố từ cơ quan tư pháp, quyền tự do kết hôn của cá nhân vẫn được pháp luật bảo vệ.

Xem thêm các chủ đề khác

• Sau ly hôn được ở lại nhà cũ trong thời gian bao lâu?
• Án lệ về quyền nuôi con trong trường hợp người mẹ bỏ đi