Án lệ về quyền nuôi con trong trường hợp người mẹ bỏ đi

Phân tích Án lệ số 54/2022 về quyền nuôi con trong trường hợp người mẹ rời bỏ con nhỏ

Trong các vụ án ly hôn, việc xác định ai là người trực tiếp nuôi dưỡng con cái, đặc biệt là đối với trẻ em dưới 36 tháng tuổi, luôn là vấn đề phức tạp. Theo quy định mặc định của pháp luật, con dưới 36 tháng tuổi thường được ưu tiên giao cho mẹ. Tuy nhiên, Án lệ số 54/2022 đã đưa ra một góc nhìn khác khi xem xét đến thực tế việc người mẹ tự ý rời bỏ con từ nhỏ, nhằm đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho trẻ.

Tóm tắt nội dung vụ việc

Vụ án tranh chấp quyền nuôi con giữa chị Phạm Thị Kiều K và anh Nguyễn Hữu P xoay quanh việc giành quyền trực tiếp nuôi dưỡng cháu Nguyễn Đắc T (sinh ngày 3/11/2016). Tại thời điểm xảy ra mâu thuẫn, do bất đồng trong quan hệ vợ chồng, chị K đã tự ý rời khỏi nơi cư trú để về nhà bố mẹ đẻ sinh sống, để lại cháu T khi cháu mới chỉ được 4 tháng tuổi cho anh P chăm sóc.

Trong quá trình giải quyết vụ án, các cơ quan chức năng tại địa phương (Ban tự quản thôn và Chi hội phụ nữ) đã tiến hành xác minh và ghi nhận: Anh P là người trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc cháu T từ khi cháu còn rất nhỏ. Anh P có công việc ổn định tại Công ty TNHH Thương mại và dịch vụ N, đảm bảo được thu nhập và điều kiện kinh tế để duy trì cuộc sống cho con. Ngược lại, việc chị K không trực tiếp thực hiện nghĩa vụ trông nom, nuôi dưỡng con từ giai đoạn sơ sinh là một yếu tố quan trọng.

Tại cấp sơ thẩm, Tòa án đã quyết định giao cháu T cho anh P trực tiếp nuôi dưỡng dựa trên sự xem xét toàn diện điều kiện thực tế. Tuy nhiên, tại cấp phúc thẩm, bản án lại thay đổi nội dung, giao con cho chị K. Qua phân tích pháp lý, việc áp dụng quy định về ưu tiên mẹ nuôi con dưới 36 tháng tuổi trong trường hợp này cần được xem xét thận trọng dựa trên nguyên tắc bảo vệ bà mẹ và trẻ em trong Luật Hôn nhân và gia trình để tránh gây xáo trộn môi trường sống của trẻ.

Căn cứ pháp luật liên quan

Theo quy định tại Khoản 2 và Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, việc quyết định người trực tiếp nuôi con được thực hiện như sau:

• Về sự thỏa thuận: Vợ, chồng có quyền thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, cũng như nghĩa vụ và quyền của mỗi bên sau khi ly hôn. Trường hợp không thể thỏa thuận, Tòa án sẽ quyết định giao con cho một bên dựa trên việc xem xét quyền lợi về mọi mặt của con. Nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của trẻ.
• Về trường hợp con dưới 36 tháng tuổi: Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng. Tuy nhiên, quy định này không áp dụng tuyệt đối nếu người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc giữa cha và mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.

Trong các vụ án bản án về ly hôn, nuôi con khi ly hôn có yếu tố trẻ dưới 36 tháng tuổi, việc xem xét điều kiện của người mẹ là yếu tố then chốt để quyết định có áp dụng ngoại lệ hay không.

Hướng dẫn áp dụng Án lệ số 54/2022

Từ thực tiễn giải quyết các tranh chấp về quyền nuôi con, Án lệ số 54/2022 cung cấp một hướng dẫn quan trọng cho thẩm phán và những người hành nghề luật khi đối mặt với trường hợp người mẹ bỏ đi. Khi xem xét áp dụng án lệ này, cần lưu ý hai khía cạnh sau:

1. Xác định nguyên nhân và ý chí của người mẹ

Việc xác định lý do người mẹ rời khỏi nơi cư trú là bắt buộc để quyết định có áp dụng Án lệ 54/2022 hay không:

• Trường hợp áp dụng án lệ: Nếu việc rời đi xuất phát từ ý chí chủ quan của người mẹ, không bị tác động bởi các yếu tố cưỡng ép hoặc hoàn cảnh khách quan, và thực tế người mẹ đã bỏ mặc việc chăm sóc con từ khi con còn rất nhỏ (như trường hợp chị K trong vụ án trên), thì Tòa án có thể xem xét giao con cho cha để đảm bảo sự ổn định cho trẻ.
• Trường hợp không áp dụng án lệ: Nếu việc người mẹ phải rời đi là do bị tác động bởi hành vi của người chồng hoặc các thành viên khác trong gia đình chồng (như bị bạo lực, ép buộc), thì không được mặc nhiên áp dụng Án lệ 54/2022. Khi đó, việc giao con cho ai sẽ căn cứ vào các điều kiện về năng lực nuôi dưỡng và lợi ích tốt nhất của trẻ theo quy định chung.

2. Đánh giá sự ổn định môi trường sống của trẻ

Một yếu tố quan trọng khác là xem xét độ tuổi của con tại thời điểm người mẹ rời đi và tình trạng chăm sóc thực tế hiện tại. Nếu việc thay đổi người nuôi dưỡng (từ cha sang mẹ) gây ra sự xáo trộn lớn về tâm lý, môi trường sống, thói quen sinh hoạt và ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của trẻ, thì Tòa án cần ưu tiên duy trì người đang trực tiếp chăm sóc con tốt nhất. Điều này nhằm tránh tình trạng về tranh chấp thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn gây tổn thương cho trẻ em.

Tóm lại, Án lệ số 54/2022 không phủ nhận quyền của người mẹ, nhưng nhấn mạnh rằng quyền lợi của trẻ em phải là ưu tiên hàng đầu. Việc giao con cho mẹ theo mặc định pháp luật sẽ bị xem xét lại nếu thực tế chứng minh việc đó không đảm bảo được sự phát triển ổn định và an toàn cho đứa trẻ.

Xem thêm các chủ đề khác

• Bản án Về Tranh chấp về thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn
• Trình tự thủ tục kết hôn với người trong quân đội mới nhất 2021