Cách giải quyết ly hôn đơn phương

Ly hôn là sự chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án. Đây thường là lựa chọn cuối cùng khi các mâu thuẫn trong đời sống hôn nhân không thể hàn gắn. Việc hiểu rõ quy định pháp luật về giải quyết ly hôn đơn phương sẽ giúp các đương sự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Khái niệm và quyền yêu cầu giải quyết ly hôn

Theo quy định tại Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, quyền yêu cầu giải quyết ly hôn được quy định như sau:

• Chủ thể có quyền: Vợ, chồng hoặc cả hai người; cha, mẹ hoặc người thân thích khác trong trường hợp một bên vợ chồng không thể nhận thức, làm chủ hành vi của mình và đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do người còn lại gây ra.
• Hạn chế quyền của chồng: Chồng không có quyền yêu cầu ly hôn khi vợ đang trong thời gian có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Tuy nhiên, nếu người vợ là người yêu cầu thì Tòa án vẫn thụ lý giải quyết theo quy định.

Điều kiện để được chấp nhận yêu cầu ly hôn

Tùy vào sự thỏa thuận của các bên mà việc chấm dứt hôn nhân được chia thành hai hình thức chính:

1. Ly hôn thuận tình

Để được giải quyết theo thủ tục thuận tình, cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện về sự tự nguyện và thống nhất giữa hai vợ chồng đối với các vấn đề: quan hệ hôn nhân, việc chia tài sản, quyền nuôi con và nghĩa vụ cấp dưỡng. Quá trình này thường đi kèm với hướng dẫn hoà giải khi giải quyết yêu cầu thuận tình ly hôn để các bên đạt được sự đồng thuận cao nhất.

2. Ly hôn đơn phương

Việc đơn phương ly hôn được xem xét khi có một trong các căn cứ sau:

• Có hành vi bạo lực gia đình gây hậu quả nghiêm trọng.
• Vợ hoặc chồng bị Tòa án tuyên bố mất tích.
• Một bên bị bệnh tâm thần hoặc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ hành vi, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do người còn lại gây ra.

Giải quyết tài sản và quyền nuôi con sau khi ly hôn

Về phân chia tài sản

Nguyên tắc ưu tiên hàng đầu là sự thỏa thuận giữa hai bên. Nếu các đương sự tự thỏa thuận được về việc chia tài sản, Tòa án sẽ công nhận sự thỏa quyết đó theo quy định tại Mẫu số 38-DS hoặc Mẫu số 39-DS của Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP. Trong trường hợp không thể thỏa thuận, Tòa án sẽ phân chia dựa trên các yếu tố:

• Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng.
• Công sức đóng góp của mỗi bên vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung.
• Bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp để các bên có điều kiện tiếp tục lao động.
• Lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ vợ chồng.

Để hiểu rõ hơn về cách thức phân chia tài sản cụ thể, bạn có thể tham khảo bản án về giải quyết ly hôn theo yêu cầu của một bên để thấy thực tiễn áp dụng pháp luật.

Về quyền nuôi con và nghĩa vụ cấp dưỡng

Căn cứ Điều 80 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc giao con cho ai trực tiếp nuôi dưỡng sẽ dựa trên sự thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ quyết định căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con. Lưu ý:

• Nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con.
• Người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng theo mức thỏa thuận hoặc theo quy định pháp luật dựa trên thu nhập và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng.

Hồ sơ và thủ tục thực hiện ly hôn đơn phương

Các giấy tờ cần chuẩn bị

Hồ sơ ly hôn về cơ bản bao gồm các loại giấy tờ sau (bản sao có chứng thực):

• Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn (bản chính).
• Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân của vợ và chồng.
• Giấy khai sinh của các con (nếu có con chung).
• Sổ hộ khẩu hoặc giấy tờ xác nhận cư trú.
• Các giấy tờ chứng minh quyền sở hữu đối với tài sản chung (nếu có tranh chấp tài sản).

Đối với đơn khởi kiện ly hôn đơn phương, đương sự cần sử dụng đúng Mẫu số 23-DS được ban hành kèm theo Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phảng Tòa án nhân dân tối cao.

Thẩm quyền và thời gian giải quyết

Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thẩm quyền giải quyết vụ việc được xác định như sau:

• Thẩm quyền của Tòa án: Tòa án nhân dân cấp huyện nơi bị đơn cư trú, làm việc có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm các tranh chấp về hôn nhân và gia đình.
• Thời gian giải quyết: Thời gian giải quyết ly hôn đơn phương thường kéo dài từ 04 đến 06 tháng, tùy thuộc vào tính chất phức tạp của việc thu thập chứng cứ và tranh chấp tài sản, con cái.

Án phí trong vụ án ly hôn

Căn cứ Nghị quyết 326/2016/NQ-UBTVQH14, mức án phí được xác định như sau:

• Vụ việc không có tranh chấp tài sản: Án phí dân sự sơ thẩm là 300.000 đồng.
• Vụ việc có tranh chấp về tài sản: Ngoài mức án phí 300.000 đồng, đương sự phải chịu án phí dựa trên giá trị tài sản đang tranh chấp theo quy định của pháp luật về án phí, lệ phí Tòa án.