Tiêu chuẩn môi trường theo quy định của pháp luật hiện hành

Tiêu chuẩn môi trường theo quy định của pháp luật hiện hành

Môi trường bao gồm các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có mối quan hệ mật thiết, bao quanh con người và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, kinh tế, xã hội cũng như sự tồn tại của sinh vật. Trong bối cảnh thực trạng ô nhiễm đang diễn biến phức tạp, việc xác lập các rào cản kỹ thuật là vô cùng cần thiết. Vai trò của môi trường, quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường đóng vai trò then chốt trong việc thiết lập các tiêu chuẩn nhằm kiểm soát các tác động tiêu cực từ hoạt động con người.

Bài viết dưới đây sẽ cung cấp các thông tin pháp lý về khái niệm, phân loại và sự khác biệt giữa tiêu chuẩn môi trường với quy chuẩn kỹ thuật môi trường theo quy định pháp luật tại thời điểm năm 2022.

Tiêu chuẩn môi trường là gì?

Căn cứ theo Khoản 11 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020, khái niệm về tiêu chuẩn môi trường được xác định như sau:

"Tiêu chuẩn môi trường là quy định tự nguyện áp dụng mức giới hạn của thông số về chất lượng môi trường; hàm lượng của chất ô nhiễm có trong chất thải; các yêu cầu kỹ thuật và quản lý được cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức công bố theo quy định của pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật."

Như vậy, về mặt bản chất, tiêu chuẩn môi trường là các quy định về đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý, được công bố dưới dạng văn bản mang tính tự nguyện áp dụng, không bắt buộc đối với mọi đối tượng trừ khi có sự viện dẫn cụ thể từ pháp luật.

Quy định về phân loại và phạm vi áp dụng tiêu chuẩn môi trường

Tiêu chuẩn môi trường thường được chia thành các nhóm chính bao gồm: tiêu chuẩn chất lượng môi trường xung quanh; tiêu chuẩn đối với quản lý chất thải và các tiêu chuẩn môi trường khác. Cách phân loại này tương đồng với cách tiếp cận trong hệ thống quy chuẩn kỹ thuật môi trường, tuy nhiên, tiêu chuẩn môi trường không đặt ra các yêu cầu khắt khe về mặt pháp lý như quy chuẩn.

Về phạm vi áp dụng, cần phân biệt hai cấp độ:

• Tiêu chuẩn cơ sở: Có phạm vi áp dụng hẹp, giá trị chỉ có hiệu lực trong phạm vi quản lý của tổ chức, cá nhân công bố tiêu chuẩn đó.
• Tiêu chuẩn quốc gia về môi trường: Có phạm vi áp dụng rộng hơn trên toàn lãnh thổ. Tuy nhiên, tính chất của tiêu chuẩn quốc gia là không bắt buộc áp dụng, trừ trường hợp tiêu chuẩn này được viện dẫn trong các văn bản quy phạm pháp luật hoặc trong các quy định của pháp luật về đánh giá tác động môi trường và quy chuẩn kỹ thuật môi trường.

Cơ quan có thẩm quyền xây dựng và công bố tiêu chuẩn

Dựa trên các nguyên tắc tại Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật cùng Luật Bảo vệ môi trường 2020, trách nhiệm xây dựng, thẩm định và công bố tiêu chuẩn thuộc về các tổ chức, cá nhân có liên quan. Các tiêu chuẩn này thường được hình thành dựa trên nguyên tắc đồng thuận giữa các bên tham gia, bao gồm cả cơ quan nhà nước và các tổ chức tư nhân trong lĩnh vực môi trường.

Việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn này là nền tảng để kiểm soát vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường, tạo ra các thước đo kỹ thuật để đánh giá mức độ ô nhiễm và chất lượng của các thành phần môi trường.

So sánh tiêu chuẩn môi trường và quy chuẩn kỹ thuật môi trường

Để hiểu rõ hơn về cơ chế quản lý nhà nước, cần phân biệt rõ giữa hai khái niệm dễ gây nhầm lẫn này:

Điểm giống nhau

• Cùng quy định về mức giới hạn của các thông số chất lượng môi trường xung quanh và hàm lượng các chất ô nhiễm trong chất thải.
• Cùng hướng tới mục tiêu bảo vệ môi trường và duy trì sự cân bằng sinh thái.
• Là cơ sở pháp lý và kỹ thuật để thực hiện hoạt động đánh giá sự phù hợp đối với các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, quá trình và các đối tượng khác trong hoạt động kinh tế - xã hội.

Điểm khác nhau

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở tính chất pháp lý và phạm vi bắt buộc:

• Quy chuẩn kỹ thuật môi trường: Là quy phạm pháp luật mang tính bắt buộc chung. Quy chuẩn được ban hành bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền dưới hình thức văn bản quy phạm pháp luật, nhằm điều chỉnh hành vi của mọi chủ thể trong việc khai thác, sử dụng và tác động vào các yếu tố môi trường.
• Tiêu chuẩn môi trường: Mang tính chất tự nguyện áp dụng. Tiêu chuẩn chỉ trở thành bắt buộc khi được viện dẫn cụ thể trong các văn bản quy phạm pháp luật hoặc trong các quy định của pháp luật về giấy phép môi trường và các quy chuẩn kỹ thuật khác.

Tóm lại, việc ban hành và áp dụng tiêu chuẩn môi trường là một công cụ quan trọng trong quản lý nhà nước nhằm kiểm soát ô nhiễm. Hệ thống các quy định này tạo cơ sở để xác định trách nhiệm của các bên liên quan và là căn cứ để thực thi các biện pháp bảo vệ môi trường bền vững.