Quy định của pháp luật về đánh giá tác động môi trường

Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo sự hài hòa giữa phát triển kinh tế - xã hội và công tác bảo vệ môi trường, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Việc thực hiện ĐTM giúp nhận diện sớm các rủi ro, từ đó xây dựng các phương án kỹ thuật nhằm giảm thiểu tối đa các hệ lường tiêu cực đến hệ sinh thái.

Khái niệm đánh giá tác động môi trường

Theo quan điểm của Tổ chức quốc tế về Đánh giá tác động môi trường (IAIA), đây là một quy trình bao gồm việc xác định, dự báo và đánh giá các ảnh hưởng của sự phát triển dự án đối với các yếu tố sinh học, xã hội và các thành phần liên quan khác trước khi đưa ra các quyết định đầu tư quan trọng.

Tại Việt Nam, CĂN CỨ PHÁP LUẬT: Khoản 7 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định: "Đánh giá tác động môi trường là quá trình phân tích, đánh giá, nhận dạng, dự báo tác động đến môi trường của dự án đầu tư và đưa ra biện pháp giảm thiểu tác động xấu đến môi trường."

Việc thực hiện ĐTM mang lại nhiều lợi ích thiết thực:

• Đối với chủ dự án: Là căn cứ để lựa chọn phương án đầu tư tối ưu về vị trí, quy mô, công nghệ và nguyên vật liệu, giúp tiết kiệm chi phí và thời gian.
• Đối với quản lý nhà nước: Giúp cơ quan chức năng giám sát việc tuân thủ các cam kết bảo vệ môi trường của doanh nghiệp, ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường.
• Đối với môi trường: Giúp xem xét kỹ lưỡng công nghệ xử lý chất thải, chủ động phòng tránh các tác động tiêu cực và thiết lập hệ thống giám sát hiệu quả nhằm đáp ứng tiêu chuẩn môi trường theo quy định của pháp luật hiện hành.

Các quy định pháp luật về đánh giá tác động môi trường

Đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường

Dựa trên phân loại dự án đầu tư tại Luật Bảo vệ môi trường 2020, các đối tượng sau đây thuộc diện phải thực hiện ĐTM:

• Dự án đầu tư nhóm I (theo Khoản 3 Điều 28): Bao gồm các dự án có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao như: loại hình sản xuất/kinh doanh quy mô lớn; dự án xử lý chất thải nguy hại; dự án nhập khẩu phế liệu từ nước ngoài; các dự án sử dụng đất, mặt nước hoặc khu vực biển quy mô lớn hoặc có yếu tố nhạy cảm về môi trường; dự án khai thác khoáng sản, tài nguyên nước quy mô lớn; dự án yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất quy mô trung bình trở lên nhưng có yếu tố nhạy cảm; và các dự án di dân, tái định cư quy mô lớn.
• Dự án đầu tư nhóm II (theo Điểm c, d, đ, e Khoản 4 Điều 28): Bao gồm các dự án sử dụng đất, mặt nước hoặc khu vực biển quy mô trung bình/nhỏ nhưng có yếu tố nhạy cảm; dự án khai thác khoảng sản, tài nguyên nước quy mô trung bình/nhỏ nhưng có yếu tố nhạy cảm; dự án chuyển mục đích sử dụng đất quy mô nhỏ nhưng có yếu tố nhạy cảm; và các dự án yêu cầu di dân, tái định cư quy mô trung bình.

Lưu ý: Các trường hợp là dự án đầu tư công khẩn cấp theo quy định pháp luật về đầu tư công sẽ không phải thực hiện ĐTM.

Thực hiện đánh giá tác động môi trường

Chủ dự án đầu tư có trách nhiệm trực tiếp thực hiện hoặc thuê đơn vị tư vấn có đủ điều kiện năng lực để thực hiện. Thời điểm triển khai ĐTM phải được tiến hành đồng thời với quá trình lập báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc các tài liệu tương đương của dự án. Kết quả cuối cùng của quá trình này là một Báo cáo ĐTM riêng biệt cho mỗi dự án đầu tư.

Nội dung của báo cáo đánh giá tác động môi trường

Một báo cáo ĐTM đầy đủ cần bao quát các nội dung trọng yếu sau:

• Thông tin chung về dự án: Chủ đầu tư, cơ quan phê duyệt, căn cứ pháp lý và phương pháp thực hiện ĐTM.
• Sự phù hợp của dự án với quy hoạch bảo vệ môi trường quốc gia, quy hoạch vùng, tỉnh và các các quy định của pháp luật về giấy phép môi trường.
• Đánh giá công nghệ: Xem xét việc lựa chọn công nghệ, hạng mục công trình có khả năng gây tác động xấu đến môi trường.
• Hiện trạng môi trường: Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, đa dạng sinh học và các yếu tố nhạy cảm tại khu vực thực hiện dự án (bao gồm cả di sản thiên nhiên theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020).
• Dự báo tác động: Nhận dạng và đánh giá các nguồn phát sinh chất thải, tác động đến đa dạng sinh học, di tích lịch sử - văn hóa; dự báo sự cố môi trường có thể xảy ra.
• Biện pháp giảm thiểu: Các công trình thu gom, xử lý chất thải; phương án cải tạo, phục hồi môi trường; phương án phòng ngừa và ứng phó sự cố.
• Chương trình quản lý, giám sát môi trường và kết quả tham vấn cộng đồng.

Tham vấn trong đánh giá tác động môi trường

Công tác tham vấn là một phần không thể tách rời nhằm đảm bảo quyền lợi của cộng đồng và nâng cao chất lượng báo cáo ĐTM. Tuy nhiên, đối với các dự án thuộc danh mục bí mật nhà nước, quy định không bắt buộc phải thực hiện tham vấn.

Đối tượng tham vấn: Bao gồm cộng đồng dân cư, cá nhân chịu tác động trực tiếp bởi dự án và các cơ quan, tổ chức có liên quan. Chủ dự án cũng được khuyến khích tham vấn ý kiến từ các chuyên gia trong lĩnh vực.

Trách nhiệm thực hiện: Chủ dự án đầu tư chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức tham vấn. Các cơ quan, tổ chức liên quan có trách nhiệm phản hồi bằng văn bản về nội dung được tham vấn trong thời hạn quy định; nếu quá thời hạn mà không có ý kiến thì coi như thống nhất với nội dung tham vấn.

Hình thức và nội dung tham vấn: Việc tham vấn có thể thực hiện thông qua đăng tải trên trang thông tin điện tử, tổ chức họp lấy ý kiến hoặc lấy ý kiến bằng văn bản. Nội dung cần tập trung vào: vị trí dự án, các tác động môi trường tiềm tàng, biện pháp giảm thiểu, chương trình giám sát và phương án ứng phó sự cố.