Môi trường đóng vai trò là nền tảng cơ bản cho sự tồn tại và phát triển của con người cũng như toàn bộ hệ sinh thái trên Trái Đất. Việc hiểu rõ các khái niệm về môi trường và nắm vững các quy định pháp luật liên quan là vô cùng cần thiết để thực hiện trách nhiệm bảo vệ không gian sống chung.
Theo quy định tại Khoản 1 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường số 52/2005/QH11, môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật.
Cấu trúc của môi trường được hình thành từ hai nhóm yếu tố chính:
Ngoài ra, tùy theo đặc tính và phạm vi, chúng ta có thể phân loại môi trường dưới nhiều góc độ khác nhau như môi trường nhân tạo (các yếu tố do con người tạo ra để phục vụ mục đích cụ thể), môi trường xã hội (mối quan hệ giữa người với người thông qua luật lệ, thể chế) và môi trường sống (không gian chứa đựng nguồn tài nguyên và cả các chất thải phát sinh từ hoạt động của con người).
Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, khái niệm môi trường được cụ thể hóa cho từng lĩnh vực đặc thù để phục vụ công tác quản lý nhà nước:
Môi trường giữ vai trò quyết định đối với sự sinh tồn của nhân loại thông qua các chức năng sau:
Mọi hoạt động kinh tế - xã hội đều phụ thuộc vào nguồn tài nguyên từ môi trường. Ví dụ, ngành nông nghiệp cần đất và nước; ngành xây dựng cần đá, cát, xi măng; ngành năng lượng cần gió, ánh sáng mặt trời và thủy năng. Sự phong phú của hệ sinh thái trực tiếp quyết định khả năng cung ứng lương thực, thực phẩm cho con người.
Môi trường đóng vai trò là nơi tiếp nhận các phế thải phát sinh từ quá trình sản xuất và sinh hoạt. Nhờ vào các quá trình sinh địa hóa phức tạp của vi sinh vật, một phần chất thải có thể được phân hủy hoặc tái sử dụng. Tuy nhiên, nếu lượng chất thải vượt quá tiêu chuẩn môi trường theo quy định của pháp luật hiện hành, sẽ dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.
Môi trường là kho lưu trữ khổng lồ về lịch sử tiến hóa của Trái Đất, các nguồn gen quý hiếm và các giá trị văn hóa, thẩm mỹ. Đồng thời, các thành phần môi trường như tầng Ozon còn đóng vai trò lá chắn, bảo vệ con người và sinh vật khỏi những tác động có hại từ bức xạ mặt trời và các biến đổi khắc nghiệt của tự nhiên.
Trước thực trạng các nguồn tài nguyên thiên nhiên như nước, khoáng sản, dầu mỏ đang dần cạn kiệt và tình trạng vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường ngày càng phức tạp, việc bảo vệ môi trường trở thành nhiệm vụ cấp bách. Bảo vệ môi trường không chỉ là giữ gìn sự trong lành của hệ sinh thái mà còn là việc sử dụng hài hòa, tiết kiệm tài nguyên và tăng cường các nguồn năng lượng tái tạo để đảm bảo sự phát triển bền vững cho các thế hệ tương lai.
