Thủ tục đổi dân tộc của con nuôi

Việc nhận nuôi con nuôi là một hành vi nhân đạo phổ biến tại Việt Nam nhằm tìm kiếm môi trường gia đình tốt nhất cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của cả cha mẹ nuôi và con nuôi, các bên cần tuân thủ nghiêm ngặt trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật. Một trong những vấn đề thường gặp sau khi hoàn tất thủ tục là việc xác định hoặc thay đổi dân tộc cho trẻ em được nhận làm con nuôi. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định liên quan đến thẩm quyền, điều kiện và thủ tục này.

Thẩm quyền đăng ký việc nuôi con nuôi

Căn cứ theo Điều 9 Luật Nuôi con nuôi 2010 và được hướng dẫn cụ thể tại Điều 2 Nghị định 19/2011/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 2 hay 24/2019/NĐ-CP), thẩm quyền đăng ký được phân định như sau:

• Đối với việc nuôi con nuôi trong nước: Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người nhận con nuôi hoặc của người được nhận làm con nuôi thực hiện đăng ký. Đặc biệt, trường hợp cha dượng, mẹ kế nhận con riêng hoặc cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu làm con nuôi thì thẩm quyền thuộc về UBND cấp xã nơi cư trú của người nhận hoặc người được nhận làm con nuôi. Đối với trẻ em bị bỏ rơi chưa chuyển vào cơ sở nuôi dưỡng, thẩm quyền thuộc về UBND cấp xã nơi lập biên bản xác nhận tình trạng trẻ bị bỏ rơi.
• Đối với việc nuôi con nuôi nước ngoài: Ủy ban nhândân cấp tỉnh nơi thường trú của người được nhận làm con nuôi quyết định cho người đó làm con nuôi. Sau khi có quyết định từ UBND cấp tỉnh, Sở Tư pháp sẽ thực hiện việc đăng ký chính thức.
• Đối với trường hợp công dân Việt Nam tạm trú ở nước ngoài: Cơ quan đại diện Việt Nam tại nước sở tại nơi tạm trú của người được nhận hoặc người nhận làm con nuôi sẽ thực hiện đăng ký.

Để hiểu rõ hơn về việc phân định trách nhiệm giữa các cơ quan, quý độc giả có thể tham khảo thêm về thẩm quyền đăng ký nuôi con nuôi.

Điều kiện đối với người và trẻ em được nhận làm con nuôi

Điều kiện đối với người nhận con nuôi

Theo quy định tại Khoản 1 và Khoản 2 Điều 14 Luật Nuôi con nuôi, người muốn nhận con nuôi phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn sau:

• Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
• Hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên.
• Có điều kiện về sức khỏe, kinh tế và chỗ ở để bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi.
• Có tư cách đạo đức tốt.

Lưu ý, pháp luật nghiêm cấm việc nhận con nuôi đối với những người đang bị hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên; đang chấp hành quyết định xử thực hiện tại cơ sở giáo dục, chữa bệnh hoặc đang chấp hành hình phạt tù; hoặc chưa được xóa án tích về các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của người khác; hoặc có hành vi mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em.

Điều kiện đối với trẻ em được nhận làm con nuôi

Theo Điều 8 Luật Nuôi con nuôi, trẻ em được nhận làm con nuôi bao gồm:

• Trẻ em dưới 16 tuổi.
• Trẻ em từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi (chỉ áp dụng nếu được cha dượng, mẹ kế, cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận làm con nuôi).

Ngoài ra, một người chỉ có thể làm con của một người độc thân hoặc của cả hai người là vợ chồng.

Hồ sơ và trình tự thực hiện đăng ký nuôi con nuôi

Hồ sơ cần chuẩn bị

Dựa trên Điều 17 Luật Nuôi con nuôi và hướng dẫn tại Nghị định 19/2011/NĐ-CP, hồ sơ bao gồm:

• Đối với người nhận con nuôi: Đơn xin nhận con nuôi; bản sao Hộ chiếu hoặc CMND/CCCD; Phiếu lý lịch tư quyết; Văn bản xác nhận tình trạng hôn nhân; Giấy khám sức khỏe và văn bản xác nhận hoàn cảnh gia đình, điều kiện kinh tế, chỗ ở do UBND cấp xã nơi thường trú cấp.
• Đối với người được giới thiệu làm con nuôi: Giấy khai sinh; Giấy khám sức khỏe (do cơ quan y tế cấp huyện trở lên cấp); 02 ảnh toàn thân chụp không quá 06 tháng.

Trình tự, thủ tục thực hiện

Quy trình được thực hiện theo Điều 22 Luật Nuôi con nuôi và Điều 10 Nghị định 19/2011/NĐ-CP:

1. Công chức tư pháp – hộ tịch tiến hành kiểm tra hồ sơ và lấy ý kiến các bên liên quan.
2. Khi đăng ký, cha mẹ nuôi, cha mẹ đẻ (hoặc người giám hộ) và người được nhận làm con nuôi phải có mặt trực tiếp.
3. UBND cấp xã tổ chức đăng ký, trao Giấy chứng nhận nuôi con nuôi và ghi vào sổ hộ tịch. Trong trường hợp từ chối, cơ quan này phải trả lời bằng văn bản.
4. Thời hạn giải quyết: Trong vòng 30 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

Nếu bạn đang tìm hiểu về cách thức thực hiện tại địa phương, có thể xem thêm hướng dẫn thủ tục xin con nuôi trong nước.

Quy định về việc thay đổi dân tộc của con nuôi

Vấn đề xác định lại dân tộc thường phát sinh khi trẻ em bị bỏ rơi được nhận làm con nuôi. Căn cứ theo Khoản 2 Điều 29 Bộ luật Dân sự 201 lưu ý:

• Trẻ em bị bỏ rơi, chưa xác định được cha mẹ đẻ và được nhận làm con nuôi thì dân tộc của trẻ sẽ được xác định theo dân tộc của cha nuôi hoặc mẹ nuôi dựa trên thỏa thuận của cha mẹ nuôi.
• Nếu chỉ có một bên (cha nuôi hoặc mẹ nuôi) thì dân tộc của trẻ được xác định theo dân tộc của người đó.

Bên cạnh đó, Điều 24 Luật Nuôi con nuôi cũng quy định về hệ quả pháp lý: Theo yêu cầu của cha mẹ nuôi, cơ quan nhà nước có thẩm quyền có thể quyết định việc thay đổi họ, tên của con nuôi (nếu trẻ từ đủ 09 tuổi trở lên thì phải được sự đồng ý của chính đứa trẻ đó). Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc thay đổi dân tộc của con nuôi về mặt pháp lý chỉ áp dụng chủ yếu đối với trường hợp trẻ em bị bỏ rơi được xác định lại theo cha mẹ nuôi.

Như vậy, nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện về nhân thân và thực hiện đúng trình tự đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền, việc xác định dân tộc cho con nuôi là hoàn toàn phù hợp với quy định pháp luật nhằm đảm bảo sự thống nhất về nguồn gốc và bản sắc gia đình mới của trẻ.