Thay đổi họ tên cho con nuôi

Cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận việc thay đổi họ tên cho con nuôi theo điểm b khoản 1 Điều 27

Chủ Nhật, 13/9/2020, 04:27 (GMT+7)Luật Sư Việt Nam

Việc nhận nuôi con nuôi là một hoạt động nhân đạo phổ biến tại Việt Nam. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho trẻ em và sự ổn định về mặt pháp lý, các bên liên quan cần thực hiện đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật. Một trong những vấn đề được nhiều người quan tâm sau khi hoàn tất việc nhận con nuôi chính là khả năng thay đổi họ, tên cho trẻ để phù hợp với gia đình mới. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp các thông tin pháp lý liên quan đến thẩm quyền, điều kiện và thủ tục thay đổi họ tên cho con nuôi.

Thẩm quyền đăng ký việc nuôi con nuôi

Căn cứ Điều 9 Luật Nuôi con nuôi 2010 và quy định tại Điều 2 Nghị định 19/2011/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 24/2019/NĐ-CP), thẩm quyền đăng ký được xác định như sau:

Đối với việc nuôi con nuôi trong nước: Trường hợp cha dượng hoặc mẹ kế nhận con riêng của vợ hoặc chồng làm con nuôi; cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu làm con nuôi thì Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã nơi cư trú của người nhận con nuôi hoặc của người được nhận làm con nuôi thực hiện đăng ký. Trường hợp trẻ em bị bỏ rơi chưa chuyển vào cơ sở nuôi dưỡng thì UBND cấp xã nơi lập biên bản xác nhận tình trạng trẻ em bị bỏ rơi thực hiện đăng ký; trường hợp trẻ em ở cơ sở nuôi dưỡng thì UBND cấp xã nơi có trụ sở của cơ sở nuôi dưỡng thực hiện đăng ký.
Đối với việc nuôi con nuôi nước ngoài: UBND cấp tỉnh nơi thường trú của người được nhận làm con nuôi quyết định cho người đó làm con nuôi. Sau khi có quyết định, Sở Tư pháp sẽ thực hiện đăng ký việc nuôi con nuôi nước ngoài.
Đối với trường hợp công dân Việt Nam tạm trú ở nước ngoài: Cơ quan đại diện Việt Nam nơi tạm trú của người được nhận làm con nuôi hoặc của người nhận con nuôi thực hiện đăng trình đăng ký.

Điều kiện đối với người và trẻ em được nhận làm con nuôi

Điều kiện đối với người nhận con nuôi

Theo quy định tại Khoản 1 và Khoản 2 Điều 14 Luật Nuôi con nuôi, người nhận con nuôi phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
Hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên.
Có điều kiện về sức khỏe, kinh tế, chỗ ở bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi.
Có tư cách đạo đức tốt.

Đặc biệt, pháp luật quy định các trường hợp không được phép nhận nuôi con nuôi bao gồm: Người đang bị hạn chế một số quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên; người đang chấp hành quyết trình xử lý hành chính tại cơ sở giáo dục, cơ sở chữa bệnh hoặc đang chấp hành hình phạt tù; người chưa được xóa án tích về các tội cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của người khác; hoặc người có hành vi dụ dỗ, ép buộc, chứa chấp người chưa thành niên vi phạm pháp luật, mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em.

Điều kiện đối với trẻ em được nhận làm con nuôi

Theo Khoản 1, 2 và 3 Điều 8 Luật Nuôi con nuôi, trẻ em được nhận làm con nuôi phải thuộc các trường hợp:

Trẻ em dưới 16 tuổi.
Trẻ em từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi (nếu thuộc trường hợp được cha dượng, mẹ kế, cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận làm con nuôi).
Một người chỉ được làm con của một người độc thân hoặc của cả hai người là vợ chồng.

Trong quá trình thực hiện đăng ký nhận con nuôi, các bên cần lưu ý kỹ về độ tuổi và mối quan hệ huyết thống để đảm bảo hồ sơ hợp lệ.

Hồ sơ và trình tự đăng ký nuôi con nuôi

Hồ sơ của người nhận con nuôi

Theo Điều 17 Luật Nuôi con nuôi và Điều 7 Nghị định 19/2011/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 24/2019/NĐ-CP), hồ sơ bao gồm:

Đơn xin nhận con nuôi.
Bản sao Hộ chiếu, Chứng minh nhân dân hoặc giấy tờ có giá trị thay thế khác.
Phiếu lý lịch tư pháp.
Văn bản xác nhận tình trạng hôn nhân.
Giấy khám sức khỏe do cơ quan y tế cấp huyện trở lên cấp; văn bản xác nhận hoàn cảnh gia đình, tình trạng chỗ ở, điều kiện kinh tế do UBND cấp xã nơi thường trú cấp.

Hồ sơ của người được giới thiệu làm con nuôi

Đối với trường hợp nhận trẻ mồ côi làm con nuôi trong nước, hồ sơ cần có: Giấy khai sinh; Giấy khám sức khỏe do cơ quan y tế cấp huyện trở lên cấp; Hai ảnh toàn thân, nhìn thẳng chụp không quá 06 tháng.

Trình tự thực hiện

Căn cứ Điều 22 Luật Nuôi con nuôi và Điều 10 Nghị định 19/2011/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 24/2019/NĐ-CP):

Công chức tư pháp – hộ tịch tiến hành kiểm tra hồ sơ, lấy ý kiến của những người có liên quan.
UBND cấp xã tổ chức đăng ký nuôi con nuôi, trao Giấy chứng nhận nuôi con nuôi cho các bên và ghi vào sổ hộ tịch. Trường hợp từ chối, UBND cấp xã phải trả lời bằng văn bản.
Khi đăng ký, cha mẹ nuôi, cha mẹ đẻ, người giám hộ hoặc đại diện cơ sở nuôi dưỡng và người được nhận làm con nuôi phải có mặt.
Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, công chức tư pháp – hộ tịch ghi vào Sổ đăng ký nuôi con nuôi và trao Giấy chứng nhận cho các bên.

Thủ tục thay đổi họ tên cho con nuôi

Sau khi hoàn tất việc nhận con nuôi, nếu cha mẹ nuôi có nguyện vọng thay đổi thông tin cá nhân cho trẻ để phù hợp với gia đình mới, pháp luật hiện hành (tại thời điểm năm 2020) quy định như sau:

Căn cứ và phạm vi thay đổi

Theo điểm b khoản 1 Điều 27 Bộ luật Dân sự, cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước công nhận việc thay đổi họ cho con nuôi từ họ của cha đẻ hoặc mẹ đợ sang họ của cha nuôi hoặc mẹ nuôi theo yêu cầu của cha mẹ nuôi. Ngoài ra, căn cứ vào Giấy chứng nhận nuôi con nuôi, theo yêu cầu của cha mẹ nuôi và sự đồng ý của con nuôi từ đủ 9 tuổi trở lên, cơ quan đăng ký hộ tịch có thẩm quyền thực hiện việc thay đổi họ, chữ đệm và tên của con nuôi. Thủ tục thay đổi họ tên cho con nuôi cũng bao gồm việc thay đổi thông tin về cha, mẹ trong nội dung khai sinh sau khi được nhận làm con nuôi theo quy định tại Điều 26 Luật Hộ tịch.

Thẩm quyền và hồ sơ thực hiện

Về thẩm quyền:

UBND cấp xã đăng ký thay đổi, cải chính hộ tịch cho người chưa đủ 14 tuổi.
UBND cấp huyện đăng ký thay đổi, cải chính hộ tịch cho công dân Việt Nam từ đủ 14 tuổi trở lên cư trú ở trong nước.

Về hồ sơ theo Điều 28 Luật Hộ tịch:

Tờ khai thay đổi họ cho con nuôi (theo mẫu quy định).
Bản chính Giấy khai sinh của con nuôi.
Bản chính Giấy chứng nhận nuôi con nuôi.

Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ giấy tờ, nếu thấy việc thay đổi là có cơ sở và phù hợp quy định, công chức tư pháp – hộ tịch sẽ ghi vào Sổ hộ tịch cùng người yêu cầu. Trường hợp cần xác minh thêm, thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 03 ngày làm việc.