Ly hôn khi chưa nhập hộ khẩu

Ly hôn khi chưa nhập hộ khẩu là tình huống khá phổ biến trên thực tế, đặc biệt khi người vợ chưa chuyển hộ khẩu về nhà chồng. Vậy việc chưa nhập hộ khẩu có cản trở quyền ly hôn không và Tòa án căn cứ vào đâu để thụ lý, giải quyết? Bài viết tổng hợp các quy định pháp luật cần biết, nhất là với trường hợp ly hôn đơn phương.

Quyền yêu cầu ly hôn

Ly hôn là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án. Theo Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, người có quyền yêu cầu giải quyết ly hôn gồm:

• Vợ, chồng hoặc cả hai người;
• Cha, mẹ, người thân thích khác khi một bên vợ chồng không thể nhận thức, làm chủ hành vi của mình đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do người còn lại gây ra.

Lưu ý quan trọng: chồng không có quyền yêu cầu ly hôn trong trường hợp vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Ngược lại, trong các giai đoạn này người vợ vẫn có quyền yêu cầu Tòa án cho ly hôn.

Việc chưa nhập hộ khẩu có ảnh hưởng đến quyền ly hôn không?

Quyền yêu cầu ly hôn gắn với quan hệ hôn nhân hợp pháp (đã đăng ký kết hôn), không phụ thuộc vào việc hai bên có cùng hộ khẩu hay đã nhập hộ khẩu hay chưa. Do đó, ly hôn khi chưa nhập hộ khẩu hoàn toàn được pháp luật chấp nhận. Hộ khẩu chỉ là dữ liệu về nơi cư trú, được dùng để xác định thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo lãnh thổ, chứ không phải điều kiện để được ly hôn.

Cập nhật: từ ngày 01/01/2023, theo Luật Cư trú 2020, sổ hộ khẩu giấy đã được bãi bỏ. Thông tin cư trú hiện được quản lý điện tử trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; người dân chứng minh nơi cư trú bằng căn cước công dân/định danh điện tử hoặc giấy xác nhận thông tin về cư trú.

Điều kiện ly hôn

Quan hệ hôn nhân có thể chấm dứt khi hai bên cùng thỏa thuận (thuận tình) hoặc theo yêu cầu của một bên (đơn phương).

Điều kiện ly hôn thuận tình:

• Hai bên thật sự tự nguyện ly hôn;
• Đã thỏa thuận được về chia tài sản, quyền nuôi con, nghĩa vụ cấp dưỡng.

Điều kiện ly hôn đơn phương:

• Vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình;
• Một bên vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài;
• Vợ hoặc chồng bị Tòa án tuyên bố mất tích;
• Một bên bị bệnh tâm thần hoặc bệnh khác đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do người còn lại gây nên.

Chia tài sản khi ly hôn

Về nguyên tắc, việc chia tài sản do hai vợ chồng thỏa thuận; nếu thỏa thuận được thì Tòa án công nhận. Trường hợp không thỏa thuận được, Tòa giải quyết theo hướng chia đôi nhưng có tính đến các yếu tố quy định tại Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

• Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng;
• Công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung;
• Bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh, nghề nghiệp;
• Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng.

Thủ tục ly hôn khi chưa nhập hộ khẩu

Ly hôn thuận tình. Hồ sơ gồm: Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn (bản chính); giấy tờ tùy thân của vợ và chồng (bản sao chứng thực); giấy khai sinh của các con (bản sao chứng thực); giấy tờ chứng minh nơi cư trú; đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn. Khi một bên chưa nhập hộ khẩu vào hộ của bên kia, cần cung cấp thông tin/giấy tờ cư trú của cả hai bên để Tòa án xác định phạm vi và thẩm quyền giải quyết.

Trình tự tại Tòa án:

• Bước 1: Nộp hồ sơ yêu cầu ly hôn tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền;
• Bước 2: Tòa án kiểm tra đơn và thông báo nộp tiền tạm ứng án phí;
• Bước 3: Nộp tạm ứng án phí tại cơ quan thi hành án dân sự, nộp lại biên lai cho Tòa án;
• Bước 4: Tòa án triệu tập, tiến hành thủ tục để ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn.

Ly hôn đơn phương. Hồ sơ gồm: đơn khởi kiện ly hôn; Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn (bản chính); bản sao giấy tờ tùy thân và thông tin cư trú; bản sao giấy khai sinh của các con; tài liệu chứng minh tài sản chung (giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký xe, sổ tiết kiệm...). Khi chưa nhập hộ khẩu, người yêu cầu nên đến UBND cấp xã nơi bên kia đăng ký thường trú để xin xác nhận thông tin cư trú, làm căn cứ để Tòa án xác định thẩm quyền theo lãnh thổ.

Trình tự giải quyết ly hôn đơn phương theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015:

• Bước 1: Nộp hồ sơ khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền;
• Bước 2: Nhận kết quả xử lý đơn;
• Bước 3: Nộp tạm ứng án phí và nộp lại biên lai cho Tòa án;
• Bước 4: Tòa án triệu tập lấy lời khai, hòa giải và xét xử theo quy định;
• Bước 5: Nếu không chấp nhận yêu cầu ly hôn, đương sự có quyền kháng cáo để Tòa án cấp trên xét xử phúc thẩm.

Quyền nuôi con sau khi ly hôn

Theo Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, nếu vợ chồng thỏa thuận được về người trực tiếp nuôi con thì Tòa án công nhận thỏa thuận đó. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi mọi mặt của con; cha hoặc mẹ phải chứng minh đủ điều kiện về kinh tế, tinh thần để bảo đảm quyền lợi cho con. Người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng.

Quyền nuôi con theo độ tuổi:

• Con dưới 36 tháng tuổi: được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ khi người mẹ không đủ điều kiện hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con;
• Con từ 03 tuổi đến dưới 07 tuổi: căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con;
• Con từ đủ 07 tuổi trở lên: ngoài quyền lợi mọi mặt còn phải xem xét nguyện vọng của con.

Như vậy, việc chưa nhập hộ khẩu không làm mất quyền ly hôn cũng như quyền nuôi con; điều quan trọng là chuẩn bị đầy đủ giấy tờ chứng minh quan hệ hôn nhân, nơi cư trú và tài sản chung.

Xem thêm các chủ đề khác

• Thủ tục ly hôn
• Án lệ về quyền nuôi con trong trường hợp người mẹ bỏ đi
• Sau ly hôn được ở lại nhà cũ trong thời gian bao lâu?