Luật hôn nhân và gia đình về chia tài sản

Trong quá trình giải quyết ly hôn, việc phân chia tài sản chung giữa vợ và chồng luôn là vấn đề phức tạp, dễ phát sinh tranh chấp. Khi các bên không thể đạt được thỏa thuận thống nhất về phương án phân chia, pháp luật cho phép các đương sự có quyền yêu cầu Tòa án nhân dân có thẩm quyền giải quyết. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp các quy định chi tiết của Luật Hôn nhân và gia đình về việc xác định và phân chia tài sản khi ly hôn.

1. Quy định về phân chia tài sản khi ly hôn

Việc giải quyết tài sản chung của vợ chồng trong quá trình ly hôn có thể được thực hiện theo hai hình thức: Giải quyết trực tiếp trong vụ án ly hôn (đối với trường hợp ly hôn đơn phương có tranh chấp tài sản) hoặc tách thành một vụ án dân sự độc lập về chia tài sản chung sau khi đã ly hôn. Đối với trường hợp thuận tình ly hôn, các bên nên ưu tiên tự thỏa thuận để đảm bảo quyền lợi.

Xác định tài sản chung của vợ chồng

Theo quy định pháp luật, tài sản chung của vợ chồng bao gồm các loại tài sản sau:

• Thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh; hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và các nguồn thu nhập hợp pháp khác được hình thành trong thời kỳ hôn nhân.
• Tài sản mà vợ chồng được thừa kế chung hoặc được tặng cho chung; các tài sản khác mà vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung.
• Quyền sử dụng đất mà vợ chồng có được sau khi kết hôn, trừ trường hợp quyền sử dụng đất đó được xác lập thông qua giao dịch bằng tài sản riêng, hoặc được thừa kế riêng, tặng cho riêng.
• Các khoản tiền thưởng, tiền trúng xổ số, các khoản trợ cấp khác (trừ một số trường hợp đặc biệt theo quy định tại Nghị định 126/2014/NĐ-CP).
• Tài sản mà vợ chồng xác lập quyền sở hữu đối với vật vô chủ, vật bị chôn giấu, bị đánh rơi, bỏ quên hoặc các loại gia súc, gia cầm, vật nuôi dưới nước theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Nguyên tắc chứng minh tài sản riêng

Pháp luật quy định rõ nghĩa vụ chứng minh đối với các bên có tranh chấp về nguồn gốc tài sản. Trong trường hợp vợ hoặc chồng yêu cầu Tòa án xác định một tài sản đang tranh chấp là tài sản riêng, người yêu cầu phải có nghĩa vụ đưa ra đầy đủ căn cứ và chứng cứ để chứng minh điều đó. Nếu không có đủ căn cứ để chứng minh tài sản là tài sản riêng, thì tài sản đó mặc nhiên được coi là tài sản chung của vợ chồng.

2. Các nguyên tắc pháp lý về chia tài sản chung và tài sản riêng

Việc phân chia tài sản sẽ dựa trên chế độ tài sản mà các bên đã lựa chọn khi kết hôn (chế độ tài sản theo thỏa thuận hoặc chế độ tài sản theo luật định). Để hiểu rõ hơn về nền tảng pháp lý của quan hệ gia đình, bạn có thể tham khảo thêm về hôn nhân bắt đầu theo quy định của pháp luật.

Đối với chế độ tài sản theo thỏa thuận và theo luật định

• Chế độ tài sản theo thỏa thuận: Việc phân chia sẽ ưu tiên thực hiện theo các điều khoản đã được lập thành văn bản hợp pháp trước khi kết hôn. Nếu thỏa thuận không đầy nhất hoặc không rõ ràng, Tòa án sẽ áp dụng các quy định của pháp luật để giải quyết.
• Chế độ tài sản theo luật định: Các bên có quyền tự thỏa thuận về việc phân chia. Trường hợp không thỏa thuận được, theo yêu cầu của vợ, chồng hoặc cả hai, Tòa án sẽ căn cứ vào quy định pháp luật để phân xử.

Đối với tài sản riêng của vợ chồng

Về nguyên tắc, tài sản riêng thuộc sở hữu của cá nhân người đó, trừ trường hợp tài sản riêng đã được nhập vào khối tài sản chung theo quy định. Nếu có sự sáp nhập hoặc trộn lẫn giữa tài sản riêng và tài sản chung mà một bên có yêu cầu phân chia, thì giá trị phần đóng góp của họ sẽ được thanh toán tương ứng, trừ khi có thỏa thuận khác giữa hai bên.

Đối với tài sản chung của vợ chồng

Khi phân chia tài sản chung, Tòa án không chỉ áp dụng nguyên tắc chia đôi mà còn phải xem xét các yếu tố thực tế để đảm bảo sự công bằng. Các căn cứ xem xét bao gồm:

• Hoàn cảnh của mỗi bên sau khi ly hôn;
• Tình trạng tài sản hiện có của mỗi bên;
• Công sức đóng góp của mỗi bên vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung.

Đặc biệt, pháp luật luôn đặt ưu tiên cao cho việc nguyên tắc bảo vệ bà mẹ và trẻ em trong Luật Hôn nhân và gia đình, đảm bảo quyền lợi của con chưa thành niên hoặc người tàn tật, không có khả năng lao động. Ngoài ra, việc phân chia cần bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong hoạt động sản xuất, kinh doanh để họ có điều kiện tiếp tục tạo thu nhập.

Tài sản chung có thể được chia bằng hiện vật hoặc chia theo giá trị. Nếu bên nhận tài sản bằng hiện vật có giá trị lớn hơn phần mình được hưởng, thì phải thanh toán lại phần chênh lệch bằng tiền cho bên kia.

3. Một số lưu ý quan trọng khi phân chia tài sản

Khi thực hiện các thủ tục liên quan đến phân chia tài sản, các đương sự cần lưu ý một số vấn đề pháp lý sau:

• Về đăng ký quyền sở hữu: Đối với những tài sản mà pháp luật quy định phải đăng ký quyền sở hữu (như nhà ở, quyền sử dụng đất), nếu là tài sản chung thì trong giấy chứng nhận quyền sở hữu nên ghi tên của cả vợ và chồng.
• Về việc nhập tài sản riêng: Nếu có căn cứ xác định một tài sản riêng đã được hợp nhất vào khối tài sản chung, tài sản đó sẽ được xử lý như tài sản chung.
• Về nghĩa vụ chứng minh: Bên nào muốn khẳng định một tài sản là của riêng mình thì phải tự thực hiện nghĩa vụ cung cấp chứng cứ trước Tòa án.
• Về án phí: Trong các vụ án tranh chấp tài sản, án phí thường được tính theo trường hợp có giá ngạch (dựa trên giá trị tài sản tranh chấp).

Trong trường hợp phát sinh tranh chấp phức tạp về quyền sử dụng đất trong khối tài sản chung, các bên cần tìm hiểu kỹ hướng dẫn chia thừa kế khi đất đứng tên hộ gia đình để có phương án bảo vệ quyền lợi tốt nhất.