Đơn phương ly hôn có được không? Đơn phương ly hôn như thế nào?

Khi mục đích hôn nhân không đạt được, đơn phương ly hôn là giải pháp được pháp luật cho phép để một bên chấm dứt quan hệ hôn nhân. Đơn phương ly hôn được đặt ra khi vợ hoặc chồng vi phạm nghiêm trọng quyền và nghĩa vụ hôn nhân, khiến đời sống chung không thể kéo dài. Bài viết tổng hợp căn cứ, hồ sơ, thủ tục, thời gian và chi phí khi đơn phương ly hôn theo quy định pháp luật áp dụng tại thời điểm năm 2019.

Căn cứ đơn phương ly hôn theo quy định pháp luật

Vấn đề đơn phương xin ly hôn được quy định tại Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Theo đó, khi vợ hoặc chồng yêu cầu ly hôn mà hòa giải tại Tòa án không thành thì Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích hôn nhân không đạt được.

Ngoài ra:

• Trường hợp vợ hoặc chồng của người bị Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn.
• Trường hợp có yêu cầu ly hôn theo khoản 2 Điều 51 của Luật này, Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc chồng, vợ có hành vi bạo lực gia đình làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của người kia.

Như vậy, hai căn cứ cốt lõi để Tòa án chấp nhận yêu cầu là: tình trạng hôn nhân trầm trọng và mục đích hôn nhân không đạt được.

Hồ sơ đơn phương ly hôn gồm những gì?

Người khởi kiện gửi hồ sơ tại Tòa án nhân dân cấp quận, huyện nơi chồng hoặc vợ (bị đơn) cư trú, làm việc. Hồ sơ gồm:

• Đơn xin ly hôn (đơn khởi kiện);
• Giấy đăng ký kết hôn (bản chính);
• Hộ khẩu (bản sao);
• Bản sao chứng minh nhân dân của vợ và chồng;
• Bản sao giấy khai sinh của con chung (nếu có con);
• Các giấy tờ chứng minh về tài sản và quyền nuôi con.

Thủ tục đơn phương ly hôn

Thủ tục đơn phương ly hôn được giải quyết theo trình tự tố tụng dân sự, trong đó các bên bắt buộc qua bước hòa giải tại Tòa án:

• Bước 1: Vợ hoặc chồng nộp hồ sơ khởi kiện xin đơn phương ly hôn tại Tòa án nhân dân cấp quận/huyện nơi bị đơn cư trú, làm việc.
• Bước 2: Trong thời hạn 08 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn và hồ sơ hợp lệ, Tòa án thông báo cho đương sự nộp tiền tạm ứng án phí.
• Bước 3: Đương sự nộp tiền tạm ứng án phí tại Chi cục Thi hành án dân sự cấp quận/huyện và nộp lại biên lai cho Tòa án.
• Bước 4: Tòa án thụ lý vụ án, tiến hành giải quyết và ra Bản án hoặc Quyết định.

Đơn phương ly hôn khi vắng mặt một bên

Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, Tòa án tiến hành hòa giải để các đương sự thỏa thuận. Nếu bị đơn đã được triệu tập hợp lệ đến lần thứ hai mà vẫn cố tình vắng mặt thì vụ án được coi là không tiến hành hòa giải được (khoản 1 Điều 207 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015).

Tại phiên tòa, theo Điều 227 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015: triệu tập hợp lệ lần thứ nhất mà có người vắng mặt thì Hội đồng xét xử hoãn phiên tòa (trừ khi có đơn đề nghị xét xử vắng mặt). Triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà bị đơn vắng mặt không vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan thì Tòa án tiến hành xét xử vắng mặt họ.

Đơn phương ly hôn mất bao lâu?

Theo Điều 54 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, sau khi thụ lý đơn yêu cầu ly hôn, Tòa án tiến hành hòa giải theo pháp luật tố tụng dân sự. Theo Điều 203 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thời hạn chuẩn bị xét xử đối với tranh chấp hôn nhân và gia đình là 04 tháng kể từ ngày thụ lý; vụ án phức tạp hoặc có trở ngại khách quan có thể gia hạn nhưng không quá 02 tháng. Trong thời hạn 01 tháng kể từ ngày có quyết định đưa vụ án ra xét xử, Tòa án phải mở phiên tòa (trường hợp có lý do chính đáng thì 02 tháng). Trên thực tế, do thường phát sinh tranh chấp về quyền nuôi con, tài sản nên thời gian có thể kéo dài 04-06 tháng hoặc hơn.

Chi phí khi đơn phương ly hôn

Người yêu cầu giải quyết ly hôn đơn phương phải nộp 300.000 đồng án phí (không phụ thuộc Tòa án có chấp nhận yêu cầu hay không). Theo Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14, mức án phí cụ thể được xác định theo yêu cầu của đương sự:

• Vụ việc không có tranh chấp về tài sản: 300.000 đồng;
• Vụ việc có tranh chấp tài sản: ngoài 300.000 đồng, đương sự còn chịu án phí với phần tài sản tranh chấp tính theo giá trị tài sản;
• Lệ phí cấp bản sao, chụp tài liệu: 1.000 đồng/01 trang;
• Nếu phát sinh định giá tài sản chung để chia thì người yêu cầu phải đóng phí định giá.

Thẩm quyền giải quyết và vai trò luật sư

Theo Điều 35 và Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án nhân dân cấp huyện nơi bị đơn cư trú, làm việc có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm vụ án đơn phương ly hôn. Việc chuẩn bị chứng cứ về tài sản, quyền nuôi con và nắm trình tự tố tụng khá phức tạp, nên nhiều người lựa chọn nhờ luật sư tư vấn để bảo vệ quyền lợi và tránh bị trả lại đơn. Bạn có thể tham khảo thêm các yếu tố liên quan tại bài Có nên thuê luật sư ly hôn không?

Trường hợp hai vợ chồng cùng đồng thuận, thủ tục sẽ nhẹ nhàng hơn so với đơn phương; xem chi tiết tại bài Thủ tục ly hôn để so sánh.

Xem thêm các chủ đề khác

• Sau ly hôn được ở lại nhà cũ trong thời gian bao lâu?
• Án lệ về quyền nuôi con trong trường hợp người mẹ bỏ đi