Việc xác lập quan hệ huyết thống giữa cha, mẹ và con là quyền cơ bản của công dân được pháp luật bảo vệ. Khi các cá nhân có nhu cầu thực hiện việc nhận cha, mẹ hoặc con, cần nắm vững các quy định về thẩm quyền, hồ sơ và trình tự thủ tục theo quy định của Luật Hộ tịch 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành tại thời điểm năm 2020.
Thẩm quyền đăng ký nhận cha, mẹ, con
Theo quy định của pháp luật hộ tịch, thẩm quyền giải quyết việc đăng ký nhận cha, mẹ, con được phân chia dựa trên yếu tố cư trú và yếu tố nước ngoài:
- Trường hợp thông thường: UBND cấp xã nơi cư trú của người nhận hoặc người được nhận là cha, mẹ, con thực hiện việc đăng quyết định đăng ký.
- Trường hợp có yếu tố nước ngoài: Thẩm quyền thuộc về UBND cấp huyện nơi cư trú của người được nhận là cha, mẹ, con đối với các trường hợp sau: Giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài; Giữa công dân Việt Nam cư trú trong nước với công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài; Giữa công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài với nhau; Công dân Việt Nam có đồng thời quốc tịch nước ngoài với công dân Việt Nam hoặc với người nước ngoài; Giữa những người nước ngoài mà một hoặc cả hai bên thường trú tại Việt Nam.
Đối với các trường hợp đặc biệt liên quan đến yếu tố nước ngoài, việc xác định điều kiện đăng ký khai sinh kết hợp nhận cha, mẹ, con có yếu tố nước ngoài cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kiểm tra nhân thân và cư trú tại cơ quan có thẩm quyền.
Hồ sơ đăng ký nhận cha, mẹ, con
Căn cứ Điều 44 Luật Hộ tịch, để tiến hành thủ tục này, người yêu cầu cần chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ sau:
- Tờ khai: Theo mẫu quy định của cơ quan đăng ký hộ tịch.
- Chứng cứ chứng minh: Các giấy tờ, đồ vật hoặc tài liệu khác có giá trị chứng minh quan hệ cha, mẹ, con (như kết quả giám định ADN hoặc các tài liệu liên quan khác).
- Giấy tờ nhân thân (đối với yếu tố nước ngoài): Bản sao hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị thay thế hộ chiếu để chứng minh về nhân thân của người nước ngoài.
Trình tự, thủ tục giải quyết
Quy trình thực hiện được chia thành hai nhóm đối tượng chính:
1. Trường hợp không có yếu tố nước ngoài
Người yêu cầu nộp hồ sơ tại UBND cấp xã nơi cư trú của người nhận hoặc người được nhận là cha, mẹ, con. Nếu công chức tư pháp - hộ tịch kiểm tra thấy việc nhận cha, mẹ, con là đúng sự thật và không có tranh chấp, sẽ ghi vào Sổ hộ tịch và cùng các bên ký xác nhận. Thời hạn giải quyết không quá 0 trình tự 03 ngày làm việc; trường hợp cần xác minh thêm thì thời gian có thể kéo dài nhưng không quá 05 ngày làm việc.
2. Trường hợp có yếu tố nước ngoài
Hồ sơ được nộp tại UBND cấp huyện nơi cư trú của người được nhận là cha, mẹ, con. Quy trình bao gồm các bước:
- Công chức hộ tịch tiến hành xác minh và niêm yết việc nhận cha, mẹ, con tại trụ sở UBND cấp huyện trong 07 ngày liên tục; đồng thời gửi văn bản đề nghị UBND cấp xã nơi thường trú của người được nhận thực hiện niêm yết tại địa phương trong 07 ngày liên tục.
- Thời hạn giải quyết không quá 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
- Phòng Tư pháp có trách nhiệm báo cáo và đề xuất Chủ tịch UBND cấp huyện ra quyết định giải quyết việc đăng ký.
Lưu ý, khi thực hiện thủ tục này, các bên liên quan phải có mặt trực tiếp tại cơ quan đăng ký.
Các trường hợp đặc biệt theo Thông tư 15/2015/TT-BTP
Căn cứ Thông tư số 15/2015/TT-BTP, pháp luật quy định cụ thể một số tình huống đặc biệt nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em và sự ổn định của quan hệ gia đình:
- Trường hợp nam, nữ chung sống như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn: Nếu người con đang sống cùng cha, khi người cha làm thủ tục nhận con mà không liên hệ được với người mẹ thì không bắt buộc phải có ý kiến của người mẹ trong Tờ khai.
- Trường hợp con sinh ra trước thời điểm đăng ký kết hôn (đã có giấy khai sinh nhưng chưa có tên cha): Nếu vợ chồng có văn bản thừa nhận là con chung, thì không cần thực hiện thủ tục đăng ký nhận cha, mẹ, con riêng biệt.
- Trường hợp con sinh ra trước khi đăng ký kết hôn (chưa làm giấy khai sinh): Khi thực hiện đăng ký khai sinh có tên cha khi chưa đăng ký kết hôn, nếu vợ chồng có văn bản thừa nhận con chung thì thông tin người cha sẽ được ghi trực tiếp vào Giấy khai sinh của trẻ mà không cần qua bước đăng ký nhận cha, mẹ, con.
Việc nắm rõ các quy định này giúp cá nhân thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình, đảm bảo tính pháp lý cho các giấy tờ hộ tịch quan trọng trong suốt quá trình phát triển của gia đình.
Xem thêm các chủ đề khác