Chung sống như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn

Chung sống như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn

Trong đời sống xã hội, tình trạng nam nữ chung sống với nhau như vợ chồng nhưng không thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật đang có xu hướng gia tăng. Việc hiểu rõ các quy định về quan hệ này là cần thiết để xác định quyền và nghĩa/nghĩa vụ liên quan đến tài sản và con cái.

Xác định quan hệ chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn

Theo quy định tại Luật Hôn nhân và gia đình 2014, mối quan hệ vợ chồng chỉ được pháp luật thừa nhận khi các bên thực hiện đầy đủ điều kiện kết hôn và thực hiện thủ tục đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Cụ thể:

• Về khái niệm kết hôn: Kết hôn là việc nam và nữ xác lập quan hệ vợ chồng theo quy định về điều kiện kết hôn và đăng ký kết hôn của pháp luật. Chỉ khi có Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn, các quyền và nghĩa vụ giữa hai bên mới được pháp luật bảo vệ.
• Về khái niệm chung sống như vợ chồng: Tại Khoản 7 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc nam, nữ tổ chức cuộc sống chung và coi nhau là vợ chồng được xác định là chung sống như vợ chồng. Các biểu hiện thực tế bao gồm việc cùng sinh hoạt chung, có tài sản chung, có con chung và được cộng đồng thừa nhận.

Do không có sự xác nhận của cơ quan nhà nước, các bên trong mối quan hệ này không phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa vợ và chồng theo quy định về chế độ hôn nhân hợp pháp. Trong một số trường hợp đặc biệt liên quan đến con cái, việc xác định quan hệ huyết thống cần tuân thủ các điều kiện đăng ký khai sinh kết hợp nhận cha, mẹ, con có yếu tố nước ngoài hoặc các quy định về hộ tịch khác để đảm bảo quyền lợi cho trẻ em.

Việc chung sống không đăng ký kết hôn có vi phạm pháp luật hay không?

Pháp luật không cấm việc nam nữ sống chung nếu họ đáp ứng đầy đủ các điều kiện kết hôn và không vi phạm các hành vi bị nghiêm cấm. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa "chung sống không đăng ký" và "chung sống trái pháp luật".

Tại Khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định các hành vi bị cấm bao gồm:

• Người đang có vợ, có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác; hoặc người chưa có vợ, chưa có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người đang có chồng, có vợ.
• Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ; giữa những người có họ trong phạm vi ba đời; giữa cha, mẹ nuôi với con nuôi; giữa người đã từng là cha, mẹ nuôi với con nuôi, cha chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, cha dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng.

Như vậy, nếu hai bên nam nữ đủ điều kiện kết hôn, không vi phạm nguyên tắc một vợ một chồng và không thuộc các trường hợp cấm nêu trên thì việc chung sống mà không đăng ký kết hôn không bị coi là vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, hệ quả là mối quan hệ này không được công nhận là quan hệ vợ chồng hợp pháp.

Giải quyết hậu quả của việc nam, nữ chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn

Khi có tranh chấp hoặc khi các bên chấm dứt việc chung sống, pháp luật sẽ giải quyết các vấn đề về con cái và tài sản dựa trên từng thời điểm bắt đầu chung sống. Cụ thể chia làm 3 giai đoạn chính:

Trường hợp chung sống trước ngày 03/01/1987

Đối với các cặp đôi chung sống như vợ chồng trước ngày 03/01/1987, pháp luật vẫn công nhận quan hệ vợ chồng mặc dù không thực hiện đăng ký kết hôn. Nếu có yêu cầu chấm dứt quan hệ, Tòa án sẽ giải quyết theo các quy định về ly hôn của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000.

Trường hợp chung sống từ ngày 03/01/1987 đến trước ngày 01/01/2001

Các cặp đôi chung sống trong giai đoạn này nếu đủ điều kiện kết hôn thì phải thực hiện đăng ký kết hôn trong thời hạn 2 năm kể từ ngày Luật Hôn lập và gia đình năm 2000 có hiệu lực (đến hết ngày 01/01/2003). Nếu quá thời hạn này mà không đăng ký, khi có yêu cầu ly hôn, Tòa án sẽ áp dụng các quy định về ly hôn của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 để giải quyết.

Trường hợp chung sống từ ngày 01/01/2001 đến nay

Đối với các trường hợp này, nam và nữ chung sống như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn thì đều không được pháp luật công nhận là vợ chồng. Khi có yêu cầu chấm dứt quan hệ, Tòa án sẽ tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng. Các vấn đề về con cái và tài sản sẽ được giải quyết dựa trên các nguyên tắc tại Điều 14 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan và đặc biệt là quyền lợi của con cái (tương tự như cách thức hướng dẫn làm khai sinh có tên cha khi chưa đăng ký kết hôn để bảo vệ quyền lợi trẻ em).

Việc xác định rõ các quy định này giúp các bên chủ động trong việc thực hiện đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật, nhằm thiết lập một quan hệ hôn nhân hợp pháp, đảm bảo sự ổn định về mặt pháp lý cho cả tài sản và quyền nuôi dưỡng con cái trong tương lai.