Đăng ký giấy phép kinh doanh hộ gia đình

Hộ kinh doanh là một loại hình kinh doanh được pháp luật Việt Nam công nhận và bảo hộ, tuy nhiên quy mô hoạt động thường nhỏ hơn so với các loại hình doanh nghiệp khác. Đặc điểm của mô hình này là phạm vi hoạt động chủ yếu trong phạm vi quận, huyện và số lượng lao động sử dụng không quá 10 người. Việc nắm rõ các quy định về thủ tục đăng ký giúp cá nhân, hộ gia đình thực hiện đúng trình tự pháp lý ngay từ khi bắt đầu khởi nghiệp.

Quy định về đăng ký giấy phép kinh doanh hộ gia đình

Căn cứ pháp lý

Tại thời điểm năm 2020, các quy định liên quan đến việc đăng ký kinh doanh hộ gia đình được thực hiện dựa trên các văn bản sau:

• Luật Doanh nghiệp 2014;
• Nghị định số 78/2015/NĐ-CP ngày 14 tháng 9 năm 2015 của Chính phủ về đăng ký doanh nghiệp;
• Nghị định số 108/2018/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 01/2015/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp.

Khái quát quy định về chủ thể hộ kinh doanh

Theo các quy định pháp luật hiện hành (tính đến năm 2020), đối tượng và đặc điểm của hộ kinh doanh được xác định rõ ràng nhằm phân biệt với các mô hình khác như khi phân biệt hộ gia đình và doanh nghiệp tư nhân. Cụ thể:

• Chủ thể: Hộ kinh doanh do một cá nhân là công dân Việt Nam, một nhóm người hoặc một hộ gia đình làm chủ.
• Địa điểm và lao động: Chỉ được đăng ký kinh doanh tại một địa điểm duy nhất và sử dụng không quá mười lao động.
• Trách nhiệm tài sản: Chủ hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với các nghĩa vụ phát sinh từ hoạt động kinh doanh.
• Tư cách pháp lý: Hộ kinh doanh không có tư cách pháp nhân và không có con dấu riêng.

Trường hợp miễn đăng ký và trường hợp bắt buộc

Pháp luật quy định một số trường hợp đặc thù không cần thực hiện thủ tục thành lập hộ kinh doanh, bao gồm: các hộ gia đình sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối; những người bán hàng rong, quà vạch, buôn chuyến, kinh doanh lưu động và các dịch vụ có thu nhập thấp. Tuy nhiên, ngoại lệ là đối với các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện theo quy định của pháp luật.

Ngược lại, nếu hộ kinh doanh có nhu cầu sử dụng thường xuyên trên mười lao động, chủ thể phải thực hiện thủ tục chuyển đổi sang hình thức doanh nghiệp để đảm bảo đúng quy định về quản lý lao động và quy mô hoạt động.

Thẩm quyền và hồ sơ đăng ký kinh doanh

Thẩm quyền cấp giấy phép

Cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận và cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh là Phòng Tài chính – Kế hoạch thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi cá nhân hoặc đại diện hộ gia đình đặt địa điểm kinh doanh.

Thành phần hồ sơ đăng ký

Để thực hiện thủ tục, chủ thể cần chuẩn bị 01 bộ hồ sơ bao gồm các giấy tờ sau:

• Giấy đề nghị đăng ký kinh doanh hộ gia đình (theo mẫu quy định).
• Biên bản họp nhóm cá nhân về việc thành lập hộ kinh doanh (áp dụng đối với trường hợp hộ kinh doanh do một nhóm người cùng thành lập).
• Đối với ngành nghề yêu cầu chứng chỉ hành nghề: Phải kèm theo bản sao hợp lệ chứng chỉ hành nghề của cá nhân hoặc người đại diện.
• Đối với ngành nghề có vốn pháp định: Phải kèm theo văn bản xác nhận vốn pháp định của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.

Trình tự, thủ tục đăng ký kinh doanh hộ gia đình

Quy trình thực hiện việc đăng ký kinh doanh hộ gia đình online hoặc trực tiếp được thực hiện qua các bước sau:

Bước 1: Nộp hồ sơ

Cá nhân, nhóm cá nhân hoặc người đại diện hộ gia đình nộp Giấy đề nghị đăng ký kèm theo các giấy tờ liên quan đến cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện. Nội dung trong Giấy đề danh phải thể hiện rõ: Tên hộ kinh doanh, địa chỉ địa điểm kinh doanh, ngành nghề kinh doanh, số vốn kinh doanh và thông tin nhân thân của chủ hộ hoặc đại diện.

Bước 2: Tiếp nhận và thẩm định

Trong thời hạn quy định (thông thường là 03 đến 05 ngày làm việc tùy theo tính chất hồ sơ), cơ quan đăng ký kinh doanh sẽ kiểm tra tính hợp lệ. Nếu hồ sơ đầy đủ, đúng quy định về tên hộ kinh doanh và không thuộc danh mục ngành nghề cấm kinh doanh, đồng thời đã nộp đủ lệ phí, cơ quan chức năng sẽ cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.

Trường hợp hồ sơ không hợp lệ, trong vòng 05 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ, cơ quan đăng ký phải thông báo bằng văn bản về các nội dung cần sửa đổi, bổ sung cho người nộp.

Bước 3: Giải quyết khiếu nại (nếu có)

Nếu quá thời hạn quy định mà người đăng ký không nhận được giấy phép hoặc không nhận được thông báo yêu cầu sửa đổi hồ sơ từ cơ quan chức năng, người đăng ký có quyền thực hiện quyền khiếu nại theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo.

Bước 4: Thông báo cho các cơ quan liên quan

Định kỳ vào tuần đầu tiên hàng tháng, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện sẽ gửi danh sách các hộ kinh doanh đã đăng ký trong tháng trước đó cho cơ quan thuế cùng cấp, Phòng Đăng ký kinh doanh và cơ quan quản lý ngành kinh tế - kỹ thuật cấp tỉnh để phối hợp quản lý.

Các lưu ý pháp lý quan trọng

Khi hoạt động dưới hình thức hộ kinh doanh, chủ thể cần lưu ý các vấn đề sau để tránh rủi ro pháp lý:

• Chế độ thuế: Hộ kinh doanh thường áp dụng phương pháp thuế khoán và thuế giá trị gia tăng trực tiếp. Điều này có thể ảnh hưởng đến việc khấu trừ thuế đối với các đối tác lớn khi giao dịch.
• Trách nhiệm vô hạn: Do không có tư cách pháp nhân, chủ hộ phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản cá nhân đối với các khoản nợ và nghĩa vụ kinh doanh. Đây là điểm khác biệt lớn so với mô hình Công ty TNHH hay Công ty cổ phần.
• Địa điểm kinh doanh: Đối với loại hình kinh doanh lưu động hoặc buôn chuyến, dù được phép hoạt động ngoài địa điểm đã đăng ký nhưng bắt buộc phải thông báo cho cơ quan thuế và cơ quan quản lý thị trường nơi tiến hành hoạt động kinh doanh.
• Chuyển đổi mô hình: Hộ kinh doanh có quyền thực hiện thủ tục chuyển đổi thành doanh nghiệp (Công ty TNHH hoặc Công ty cổ phần) tại Phòng Đăng ký kinh doanh nơi dự định đặt trụ sở chính theo quy định của Luật Doanh nghiệp.

Xem thêm các chủ đề khác

• Nghị định số 01/2020/NĐ-CP Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 84/2015/NĐ-CP ngày 30 tháng 9 năm 2015 của Chính phủ về giám sát và đánh giá đầu tư
• Hợp pháp hóa lãnh sự giấy đăng ký kết hôn