Thủ tục thành lập hộ kinh doanh

Hộ kinh doanh là hình thức kinh doanh phổ biến tại Việt Nam nhờ sự đơn giản trong quản lý và vận hành. Để giúp các cá nhân, hộ gia đình nắm rõ quy định pháp luật, bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết về thủ tục thành lập hộ kinh doanh theo các quy định hiện hành tại thời điểm năm 2020.

Căn cứ pháp lý

Việc đăng ký và hoạt động của hộ kinh doanh được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật sau:

• Luật Doanh nghiệp 2014;
• Nghị định số 78/2015/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp;
• Nghị định số 108/2018/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 78/2015/NĐ-CP.

Khái quát về hình thức hộ kinh doanh

Theo quy định tại Điều 49, Nghị định 78/2015/NĐ-CP, đặc điểm của hộ kinh doanh bao gồm:

• Chủ thể: Do một cá nhân là công dân Việt Nam, một nhóm người hoặc một hộ gia đình làm chủ.
• Quy mô và địa điểm: Chỉ được đăng ký kinh doanh tại một địa điểm duy nhất; sử dụng không quá mười lao động.
• Trách nhiệm pháp lý: Không có con dấu pháp nhân và chủ hộ phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với các hoạt động kinh doanh.

Trường hợp không phải đăng ký kinh doanh

Các đối tượng sau đây không bắt buộc phải thực hiện thành lập hộ kinh doanh cá thể:

• Hộ gia đình sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối.
• Người bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lưu động.
• Những người làm dịch vụ có thu nhập thấp.

Lưu ý: Các trường hợp trên vẫn phải đăng ký nếu hoạt động trong các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện theo quy định.

Trường hợp bắt buộc phải đăng ký

Hộ kinh doanh có sử dụng lao động thường xuyên trên mười người phải thực hiện thủ tục chuyển đổi sang hình thức doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp.

Thủ tục thành lập hộ kinh doanh

Thẩm quyền cấp giấy chứng nhận

Cơ quan có thẩm quyền thực hiện việc đăng ký và cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh là Phòng Tài chính – Kế hoạch thuộc Ủy ban nhân dụng cấp huyện nơi đặt địa điểm kinh doanh.

Hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh

Để đăng ký thành lập hộ kinh doanh, chủ thể cần chuẩn bị 01 bộ hồ sơ bao gồm:

• Giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh.
• Bản sao Giấy chứng minh nhân dân/Thẻ căn cước công dân của các cá nhân tham gia hộ kinh doanh hoặc người đại diện hộ gia đình.
• Biên bản họp nhóm cá nhân về việc thành lập hộ kinh doanh (nếu hộ kinh doanh do một nhóm cá nhân thành lập).
• Đối với ngành, nghề yêu cầu chứng chỉ hành nghề: Phải kèm theo bản sao hợp lệ chứng chỉ hành nghề của cá nhân hoặc đại diện hộ gia đình.
• Đối với ngành, nghề có vốn pháp định: Phải kèm theo bản sao văn bản xác nhận vốn pháp định của cơ quan, tổ tổ chức có thẩm quyền.

Trình tự, thủ tục thực hiện

Bước 1: Nộp hồ sơ
Cá nhân, nhóm cá nhân hoặc người đại diện hộ gia đình gửi Giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh đến cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện. Nội dung giấy đề nghị phải thể hiện rõ: Tên hộ kinh doanh, địa chỉ địa điểm kinh doanh, ngành nghề, số vốn kinh doanh, thông tin cá nhân của chủ hộ và chữ ký hợp lệ.

Bước 2: Tiếp nhận và xử lý
Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện tiếp nhận hồ sơ và trao Giấy biên nhận. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan này sẽ cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh nếu đáp ứng các điều kiện: Ngành nghề không thuộc danh mục cấm; tên hộ kinh doanh đúng quy định; đã nộp đủ lệ phí theo quy định.

Trường hợp hồ sơ chưa hợp lệ, trong thời hạn 05 ngày làm việc, cơ quan đăng ký phải thông báo bằng văn bản về nội dung cần sửa đổi, bổ sung cho người đăng ký.

Bước 3: Quyền khiếu nại
Nếu sau 05 ngày làm việc kể từ ngày nộp hồ sơ mà người đăng ký không nhận được Giấy chứng nhận hoặc thông báo yêu cầu sửa đổi, bổ sung, người đăng ký có quyền thực hiện khiếu nại theo quy định pháp luật.

Bước 4: Thông báo liên quan
Định kỳ vào tuần đầu tiên hàng tháng, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện có trách nhiệm gửi danh sách các hộ kinh doanh đã đăng ký trong tháng trước cho cơ quan thuế cùng cấp và các cơ quan quản lý ngành kinh tế - kỹ thuật cấp tỉnh.

Các lưu ý quan trọng khi hoạt động kinh doanh

• Nghĩa vụ thuế: Hộ kinh doanh thường áp dụng phương pháp thuế khoán và thuế giá trị gia tăng trực tiếp (không được khấu trừ). Điều này có thể ảnh hưởng đến việc quyết toán hóa đơn với các đối tác lớn.
• Trách nhiệm tài sản: Do không có tư cách pháp nhân, chủ hộ phải chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản cá nhân đối với các khoản nợ và nghĩa vụ kinh doanh. Đây là điểm khác biệt lớn so với mô hình công ty TNHH hay công ty cổ phần.
• Địa điểm kinh doanh: Đối với loại hình buôn chuyến, lưu động, chủ hộ phải chọn một địa điểm cố định để đăng ký (có thể là nơi thường trú, tạm trú hoặc nơi giao dịch thường xuyên nhất). Khi hoạt động ngoài địa điểm đã đăng ký, phải thông báo cho cơ quan thuế và cơ quan quản lý thị trường.
• Chuyển đổi mô hình: Hộ kinh doanh có quyền thực hiện thủ tục chuyển đổi thành doanh nghiệp (Công ty TNHH hoặc Công ty cổ phần) tại Phòng Đăng ký kinh doanh nơi dự định đặt trụ sở chính.