Luật thừa kế đất đai có di chúc

Thừa kế đất đai có di chúc là việc người sử dụng đất định đoạt quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất cho người khác thông qua di chúc. Bài viết dưới đây hệ thống lại các quy định pháp luật về thừa kế quyền sử dụng đất theo di chúc, điều kiện để di chúc hợp pháp cũng như trình tự, hồ sơ sang tên đất đai cho người thừa kế theo khung pháp lý có hiệu lực tại thời điểm áp dụng.

Cơ sở pháp lý của thừa kế đất đai có di chúc

Việc thừa kế quyền sử dụng đất chịu sự điều chỉnh của Luật Đất đai 2013, Bộ luật Dân sự 2015 và Nghị định 43/2014/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Đất đai. Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết, trong đó có quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất.

Quy định về hình thức di chúc thừa kế đất đai

Theo khoản 3 Điều 167 Luật Đất đai 2013, văn bản về thừa kế quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất được công chứng hoặc chứng thực theo quy định của pháp luật về dân sự. Tuy nhiên, Bộ luật Dân sự 2015 không bắt buộc di chúc định đoạt quyền sử dụng đất phải công chứng, chứng thực; di chúc chỉ cần được lập thành văn bản, trường hợp không thể lập thành văn bản thì có thể di chúc miệng.

Để di chúc hợp pháp, ngoài điều kiện về hình thức, di chúc còn phải đáp ứng các điều kiện tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015:

• Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép;
• Nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của pháp luật.

Thủ tục sang tên thừa kế đất đai theo di chúc

Khi di chúc bảo đảm tính hợp pháp, người thừa kế thực hiện thủ tục đăng ký sang tên quyền sử dụng đất. Theo khoản 2 Điều 60 Nghị định 43/2014/NĐ-CP, cơ quan tiếp nhận hồ sơ và trả kết quả giải quyết thủ tục đăng ký đất đai, cấp, cấp đổi, cấp lại Giấy chứng nhận được xác định như sau:

• Văn phòng đăng ký đất đai là cơ quan tiếp nhận hồ sơ. Nơi chưa thành lập Văn phòng đăng ký đất đai thì Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất cấp tỉnh tiếp nhận hồ sơ đối với tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài thực hiện dự án đầu tư, tổ chức và cá nhân nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất cấp huyện tiếp nhận hồ sơ đối với hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư, người Việt Nam định cư ở nước ngoài được sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam.
• Trường hợp hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư có nhu cầu nộp hồ sơ tại Ủy ban nhân dân cấp xã thì Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tiếp nhận hồ sơ và trả kết quả. Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, Ủy ban nhân dân cấp xã phải chuyển hồ sơ đến Văn phòng đăng ký đất đai.

Như vậy, người thừa kế có thể nộp hồ sơ tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất hoặc trực tiếp tại Văn phòng đăng ký đất đai.

Hồ sơ đăng ký thừa kế quyền sử dụng đất

Hồ sơ xin cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người thừa kế theo khoản 1 Điều 8 Nghị định 43/2014/NĐ-CP gồm các giấy tờ cơ bản sau:

• Đơn đăng ký, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo Mẫu số 04/ĐK;
• Một trong các loại giấy tờ quy định tại Điều 100 Luật Đất đai 2013 và Điều 18 Nghị định 43/2014/NĐ-CP đối với trường hợp đăng ký về quyền sử dụng đất;
• Một trong các giấy tờ quy định tại các Điều 31, 32, 33 và 34 Nghị định 43/2014/NĐ-CP đối với trường hợp đăng ký về quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất; trường hợp đăng ký về quyền sở hữu nhà ở hoặc công trình xây dựng thì phải có sơ đồ nhà ở, công trình xây dựng (trừ trường hợp giấy tờ về quyền sở hữu đã có sơ đồ phù hợp với hiện trạng);
• Chứng từ thực hiện nghĩa vụ tài chính; giấy tờ liên quan đến việc miễn, giảm nghĩa vụ tài chính về đất đai, tài sản gắn liền với đất (nếu có);
• Trường hợp có đăng ký quyền sử dụng hạn chế đối với thửa đất liền kề phải có hợp đồng hoặc văn bản thỏa thuận hoặc quyết định của Tòa án nhân dân về việc xác lập quyền sử dụng hạn chế thửa đất liền kề, kèm theo sơ đồ thể hiện vị trí, kích thước phần diện tích được sử dụng hạn chế.

Lưu ý khi thực hiện thừa kế đất đai có di chúc

Người thừa kế cần kiểm tra kỹ tính hợp pháp của di chúc trước khi làm thủ tục, vì di chúc trái pháp luật có thể bị vô hiệu, khi đó di sản được chia theo pháp luật. Trường hợp không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp, việc phân chia di sản sẽ áp dụng theo quy định về thừa kế đất đai không có di chúc. Sau khi hoàn tất khai nhận di sản, người thừa kế thực hiện thủ tục thừa kế đất đai để đăng ký sang tên quyền sử dụng đất.

Xem thêm các chủ đề khác

• Sang tên Sổ đỏ cho con: Nên tặng cho hay để thừa kế
• Hồ sơ, thủ tục khai thuế, phí khi sang tên Sổ đỏ