Quy định về thừa kế đất đai không có di chúc mới nhất

Legalzone xin giới thiệu đến bạn đọc bài viết về Quy định về thừa kế đất đai không có di chúc mới nhất

Thứ Sáu, 15/7/2022, 17:54 (GMT+7)Luật Sư Việt Nam

Trong quan hệ dân sự, việc định đoạt tài sản sau khi qua đời là một vấn đề pháp lý phức tạp, đặc biệt là đối với các loại tài sản có giá trị lớn như quyền sử dụng đất. Khi người để lại di sản không để lại ý nguyện bằng văn bản, việc phân chia tài sản sẽ được thực hiện theo các quy định về thừa kế theo pháp luật. Bài viết dưới đây cung cấp thông tin chi tiết về quy định về thừa kế đất đai không có di chúc mới nhất để người dân nắm rõ quyền và nghĩa vụ của mình.

Thừa kế đất đai theo pháp luật

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình hoặc để lại tài sản cho người thừa kế theo pháp luật. Trong trường hợp không có di chúc hoặc di chúc không đủ điều kiện pháp lý, quyền sử dụng đất sẽ được chia theo hàng thừa kế.

Các trường hợp áp dụng thừa kế theo pháp luật

Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong các tình huống cụ thể sau đây:

Người chết không để lại di chúc.
Di chúc do người để lại di sản lập không hợp pháp (vi phạm về hình thức hoặc nội dung).
Những người thừa kế theo di chúc đều đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; hoặc cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.
Người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

Phạm vi phân chia di sản theo pháp luật

Ngay cả khi có di chúc, một phần di sản vẫn phải được chia theo pháp luật nếu thuộc các trường hợp:

Phần di sản không được định đoạt trong nội dung di chúc.
Phần di sản liên quan đến các điều khoản của di chúc nhưng các điều khoản đó không có hiệu lực pháp luật.
Phần di sản liên quan đến người thừa kế theo di chúc nhưng họ thuộc diện không có quyền hưởng di sản, từ chối nhận di sản, hoặc chết trước/cùng thời điểm với người lập di chúc; hoặc liên quan đến tổ chức được hưởng di sản nhưng tổ chức đó không còn vào thời điểm mở thừa kế.

Cần lưu ý rằng, mặc dù đất đai là di sản và được chia theo pháp luật, việc thực hiện quyền này còn chịu sự điều chỉnh chặt chẽ bởi các quy định của Luật Đất đai. Để hiểu rõ hơn về cách thức chuyển dịch tài sản cho thế hệ sau, quý độc giả có thể tham khảo thêm bài viết về sang tên Sổ đỏ cho con: Nên tặng cho hay để thừa kế.

Xác định quyền sử dụng đất là di sản thừa kế

Việc xác định một thửa đất có phải là di sản hợp pháp để chia thừa kế hay không dựa trên các căn cứ về giấy tờ pháp lý. Theo hướng dẫn tại Nghị quyết số 02/2004/NQ-HĐTP, việc xác định được thực hiện như sau:

Trường hợp đất đã có Giấy chứng nhận

Đối với đất do người chết để lại mà người đó đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo các Luật Đất đai qua các thời kỳ (Luật Đất đai 1987, 1993, 2003 và 2014), thì quyền sử dụng đất đó mặc nhiên là di sản thừa kế.

Trường hợp đất có giấy tờ theo Luật Đất đai 2003

Đối với trường hợp người chết để lại đất mà có một trong các loại giấy tờ quy định tại Khoản 1, 2 và 5 Điều 50 của Luật Đất đai 2003, thì kể từ ngày 01/7/2004, quyền sử dụng đất đó được xác định là di sản, không phụ thuộc vào thời điểm mở thừa kế.

Trường hợp đất chưa có Giấy chứng nhận nhưng có tài sản gắn liền với đất

Nếu đất không có các loại giấy tờ nêu trên nhưng có tài sản khác gắn liền như: nhà ở, vật kiến trúc (nhà bếp, nhà vệ sinh, giếng nước, kho tàng...), hoặc cây lâu năm (cây ăn quả, cây công nghiệp...) và có yêu cầu chia di sản, việc giải quyết sẽ căn cứ vào tính hợp pháp của việc sử dụng đất:

Nếu có văn bản xác nhận sử dụng đất hợp pháp: Nếu Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền xác nhận việc sử dụng đất là hợp pháp nhưng chưa kịp cấp Giấy chứng nhận, Tòa án sẽ giải quyết chia di sản bao gồm cả tài sản gắn liền với đất và quyền sử dụng đất đó.
Nếu đất không có giấy tờ nhưng không vi phạm quy hoạch: Nếu có văn bản của cơ quan thẩm quyền xác nhận việc sử dụng đất không vi phạm quy hoạch và có thể xem xét giao đất, Tòa án sẽ giải quyết chia di sản là tài sản gắn liền với đất. Đồng thời, Tòa án xác định ranh giới để đương sự thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận theo quy định.
Nếu việc sử dụng đất là không hợp pháp: Trường hợp cơ quan thẩm quyền xác nhận việc sử dụng đất là không hợp pháp và tài sản gắn liền với đất không được phép tồn tại trên đất, Tòa án chỉ giải quyết tranh chấp về phần di sản là tài sản trên đất.

Trong trường hợp người chết để lại đất mà không có các loại giấy tờ nêu trên và cũng không có tài sản gắn liền với đất làm căn cứ chia di sản, nếu phát sinh tranh chấp, thẩm quyền giải quyết sẽ thuộc về Ủy ban nhân dân theo quy định của pháp luật đất đai hiện hành.

Việc xác định đúng bản chất di sản là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các đồng thừa kế. Để tránh những rủi ro pháp lý phức tạp, người dân nên tìm hiểu kỹ về cách chứng minh là chủ sở hữu duy nhất của bất động sản trước khi tiến hành các thủ tục khai nhận di sản.