Bản án giải quyết tranh chấp về hợp đồng vay tài sản

Phân tích bản án giải quyết tranh chấp về hợp đồng vay tài sản

Trong các giao dịch dân sự, việc vay mượn tài sản là một hoạt động phổ biến nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý phức tạp, đặc biệt là vấn đề xác định trách nhiệm trả nợ giữa vợ và chồng khi phát sinh khoản nợ riêng. Bài viết dưới đây phân tích chi tiết về một bản án tranh chấp hợp đồng vay tài sản liên quan đến nghĩa vụ liên đới của vợ chồng đối với khoản nợ do một bên xác lập.

Tóm tắt nội dung vụ án

Vào ngày 05/3/2019, bà Huỳnh Thị Bích V đã thực hiện việc cho bà Đặng Thị Thu D vay số tiền là 1.530.000.000 đồng (Một tỷ năm trăm ba mươi triệu đồng). Các bên thỏa thuận về lãi suất và thời hạn vay cụ thể, trong đó thời hạn hoàn trả gốc được ấn định đến ngày 05/ tháng 3 năm 2020. Tuy nhiên, khi đến hạn thanh toán theo cam kết, bà D đã không thực hiện nghĩa vụ hoàn trả số tiền nợ gốc cho bà V dù nguyên đơn đã nhiều lần yêu cầu.

Để bảo đảm cho khoản vay này, bà D đã thực hiện việc thế chấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (cấp ngày 12/9/2014) đứng tên ông Nguyễn Thành M cho bà V. Đáng chú ý, việc thế chấp này được thực hiện bằng hình thức giao nhận giấy tờ viết tay, không thông qua thủ tục công chứng, chứng thực theo quy định của pháp luật.

Tại cơ quan Tòa án, nguyên đơn (bà V) khởi kiện yêu cầu bị đơn là ông M và bà D phải có trách nhiệm liên đới thanh toán cho mình tổng số tiền bao gồm:

• Tiền nợ gốc: 1.530.000.000 đồng.
• Tiền lãi: Tính với mức lãi suất 10%/năm, từ ngày 05/3/20 phục vụ cho giai đoạn từ ngày đến ngày xét xử sơ thẩm (18/6/2021), tương đương số tiền là 188.496.000 đồng.

Phản bác yêu cầu khởi kiện, ông M đưa ra lập luận rằng mặc dù ông và bà D vẫn chưa làm thủ tục ly hôn nhưng thực tế hai người đã không còn chung sống từ tháng 8/2020. Ông khẳng định chữ ký và nội dung trong hợp đồng vay là của cá nhân bà D, đây là khoản nợ riêng của bà D nên ông không có nghĩa vụ trả thay. Trong khi đó, các tranh chấp tương tự về tài sản thường cần xem xét kỹ bản án tranh chấp về hợp đồng dịch vụ hoặc các giao dịch dân sự khác để có cái nhìn đa chiều về trách nhiệm tài sản.

Nhận định của Tòa án

Sau khi xem xét các chứng cứ và tình tiết khách quan, Tòa án nhân dân thị xã Tân Uyên đã đưa ra các nhận định pháp lý sau:

Về tính hợp pháp của hợp đồng vay và lãi suất

Tòa án xác định giữa bà V và bà D đã xác lập một hợp đồng vay tài sản có thời hạn và có phát sinh lãi suất. Việc bà D không thanh toán đúng hạn là hành vi vi phạm nghĩa vụ trả nợ theo thỏa thuận. Xét về mức lãi suất 10%/năm (tương ứng 0,8%/tháng) mà nguyên đơn yêu cầu, mức lãi này không vượt quá giới hạn trần mà pháp luật cho phép, do đó yêu cầu về lãi suất của bà V là có căn cứ.

Về trách nhiệm liên đới của người chồng

Mặc dù ông M cho rằng đây là nợ riêng, nhưng xét thấy tại thời điểm xác lập khoản vay, ông M và bà D vẫn đang trong quan hệ hôn nhân hợp pháp. Do thu nhập của bà D được sử dụng vào mục đích phục vụ đời sống gia đình, nên theo quy định về tài sản chung của vợ chồng, ông M phải có trách nhiệm liên đới cùng bà D thực hiện nghĩa vụ trả nợ cho nguyên đơn.

Về việc giữ bản chính Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Liên quan đến việc bà V đang giữ bản chính Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ông M, Tòa án nhận định việc thế chấp bằng giấy tay không được công chứng là không đúng trình tự pháp luật. Do đó, việc nguyên đơn chiếm giữ bản chính GCNQSDĐ này là không có cơ sở pháp lý vững chắc. Tòa án quyết định buộc nguyên đơn phải hoàn trả lại bản chính GCNQSD đất nêu trên cho bị đơn.

Căn cứ pháp luật áp dụng

Để giải quyết vụ việc, Tòa án đã căn cứ vào các quy định của Bộ luật Dân sự 2015 như sau:

• Về nghĩa vụ liên đới: Theo Điều 288 Bộ luật Dân sự 2015, khi nhiều người cùng phải thực hiện một nghĩa vụ thì mỗi người phải thực hiện toàn bộ nghĩa vụ đó đối với bên có quyền. Trong trường hợp này, do tính chất của tài sản và thu nhập gia đình, ông M và bà D phải chịu trách nhiệm liên đới.
• Về lãi suất trong hợp đồng vay: Căn cứ Điều 463 và Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, các bên có quyền thỏa thuận về lãi suất nhưng không được vượt quá mức lãi suất cao nhất do Bộ luật này quy định. Mức lãi 10%/năm trong vụ án này nằm trong phạm vi cho phép.
• Về nghĩa vụ trả nợ: Căn cứ Điều 466 Bộ luật Dân sự 2015, bên vay có nghĩa vụ trả đủ tiền khi đến hạn. Việc không thực hiện đúng thời hạn là căn cứ để buộc thực hiện nghĩa vụ thanh toán cả gốc và lãi phát sinh.

Kết quả cuối cùng, Tòa án tuyên buộc ông Nguyễn Thành M và bà Đặng Thị Thu D phải có trách nhiệm liên đới thanh toán cho bà Huỳnh Thị Bích V tổng số tiền là 1.718.496.000 đồng (bao gồm nợ gốc và lãi). Nếu các bên gặp rắc rối về việc xác định tài sản chung hay nợ riêng, có thể tham khảo thêm các bản án về tranh chấp hợp đồng phân phối hoặc các vụ việc liên quan đến tài sản để hiểu rõ hơn về cách áp dụng luật.

Vụ án cũng là bài học cảnh giác cho các bên khi thực hiện giao dịch cầm cố, thế chấp tài sản bằng giấy tay mà không qua cơ quan có thẩm quyền. Việc thiếu hụt thủ tục pháp lý không chỉ khiến việc bảo đảm khoản vay trở nên yếu ớt mà còn dẫn đến những tranh chấp phức tạp về quyền sở hữu và nghĩa vụ hoàn trả tài sản, tương tự như các tình huống trong bản án về tranh chấp hợp đồng thuê nhà khi có sự chồng chéo giữa quyền của chủ sở hữu và người sử dụng.