Thời kỳ hôn nhân bắt đầu từ khi nào ?

Khái niệm về thời kỳ hôn nhân và phương pháp xác định

Trong quan hệ gia đình, việc xác định mốc thời gian bắt đầu và kết thúc của đời sống vợ chồng đóng vai trò then chốt để giải quyết các tranh chấp phát sinh. Việc hiểu rõ thời kỳ hôn nhân không chỉ giúp làm rõ quyền và nghĩa vụ giữa hai bên mà còn là căn cứ pháp lý quan trọng để phân chia tài sản, xác định trách nhiệm nuôi dưỡng con cái và các nghĩa vụ cấp dưỡng khác.

Theo quy định tại Khoản 13 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, khái niệm này được hiểu như sau:

• Thời kỳ hôn nhân: Là khoảng thời gian tồn tại quan hệ vợ chồng, được tính từ ngày hai bên thực hiện việc đăng ký kết hôn cho đến ngày quan hệ hôn nhân chấm dính theo quy định của pháp luật.

Về nguyên tắc chung, ngày đăng ký kết hôn là mốc khởi đầu và ngày chấm dứt hôn nhân (do ly hôn hoặc do một bên chết/bị tuyên bố là đã chết) là mốc kết thúc. Tuy nhiên, tùy vào tính hợp pháp của việc đăng ký mà hôn nhân bắt đầu theo quy định của pháp luật có thể có những biến số về thời điểm khởi đầu. Cụ thể, có trường hợp thời kỳ hôn nhân được tính trước ngày đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền hoặc sau ngày đăng ký kết hôn.

Trường hợp thời kỳ hôn nhân bắt đầu trước ngày đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền

Trong thực tế pháp lý, có những trường hợp việc đăng ký kết hôn được thực hiện không đúng thẩm quyền của cơ quan Nhà nước. Điều này dẫn đến việc cần phải điều chỉnh lại thủ tục để đảm bảo tính pháp lý nhưng vẫn phải bảo vệ quyền lợi chính đáng của các bên.

Căn cứ theo quy định tại Điều 13 Luật Hôn nhân và gia đình, khi việc đăng ký kết hôn được thực hiện không đúng thẩm quyền, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền sẽ tiến hành thu hồi hoặc hủy bỏ giấy chứng nhận kết hôn đó theo quy định của pháp luật về hộ tịch. Sau đó, hai bên được yêu cầu thực hiện lại việc đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền đúng quy định.

Điểm mấu chốt cần lưu ý là: Trong trường hợp này, quan hệ hôn nhân vẫn được xác lập kể từ ngày các bên đã thực hiện việc đăng ký kết hôn lần đầu (tại cơ quan không đúng thẩm quyền). Như vậy, về mặt pháp lý, thời kỳ hôn nhân sẽ bắt đầu từ mốc thời gian của lần đăng ký đầu tiên, tức là trước ngày hai bên thực hiện việc đăng ký lại tại cơ quan có thẩm quyền.

Trường hợp thời kỳ hôn nhân bắt đầu sau ngày đăng ký kết hôn

Vấn đề này thường liên quan đến tình trạng "kết hôn trái pháp luật". Theo quy định, kết hôn trái pháp luật là việc nam và nữ thực hiện việc đăng ký kết hôn tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền nhưng một bên hoặc cả hai bên vi phạm các điều kiện kết hôn được quy định tại Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình (ví dụ: vi phạm về độ tuổi, tình trạng đang có vợ/chồng, hoặc vi phạm về quan hệ huyết thống...).

Khi xảy ra trường hợp này, pháp luật đưa ra cơ chế xử lý nhằm bảo vệ nguyên tắc bảo vệ bà mẹ và trẻ em trong Luật Hôn nhân và gia đình cũng như quyền lợi của các bên nếu họ có nguyện vọng duy trì quan hệ vợ chồng. Cụ thể:

• Nếu tại thời điểm Tòa án giải quyết yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật, cả hai bên đã có đủ các điều kiện kết hôn theo quy định (về độ tuổi, ý chí tự nguyện, không vi phạm các điều cấm...) và hai bên cùng yêu cầu công nhận quan hệ hôn nhân thì Tòa án sẽ công nhận quan hệ hôn nhân đó.
• Trong trường hợp được công nhận này, thời kỳ hôn nhân không tính từ ngày đăng ký kết hôn sai quy định ban đầu, mà được xác lập kể từ thời điểm cả hai bên đã thực sự hội đủ các điều kiện kết hôn theo pháp luật.

Ví dụ minh họa: Một cặp đôi đăng ký kết hôn khi người nam mới 19 tuổi (chưa đủ tuổi theo quy định là 20 tuổi). Đây được coi là kết hôn trái pháp luật về mặt độ tuổi. Tuy nhiên, nếu sau đó, khi người nam đã đủ 20 tuổi và cả hai vẫn yêu cầu Tòa án công nhận quan hệ vợ chồng, thì thời kỳ hôn nhân sẽ được tính bắt đầu từ ngày người nam đủ 20 tuổi, chứ không phải tính từ ngày đăng ký kết hôn lúc 19 tuổi.

Việc xác định chính xác mốc thời gian này có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề về quan hệ hôn nhân khi vợ, chồng chết hoặc bị Tòa án tuyên bố là đã chết, cũng như phân định tài sản chung và tài sản riêng của mỗi bên trong suốt quá trình chung sống.