Ly hôn có yếu tố nước ngoài là gì theo quy định của pháp luật ?

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc giao lưu văn hóa và kết hôn giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài ngày càng trở nên phổ biến. Điều này dẫn đến sự phát sinh của các quan hệ pháp luật về hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến thủ tục ly hôn. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ khái niệm, thẩm quyền giải quyết và hồ sơ cần thiết khi thực hiện thủ tục ly hôn có yếu tố nước ngoài theo quy định của pháp luật tại thời điểm năm 2020.

Khái niệm ly hôn có yếu tố nước ngoài

Căn cứ theo Điều 127 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc ly hôn được coi là có yếu tố nước ngoài khi thuộc một trong các trường hợp cụ thể sau:

• Ly hôn giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài.
• Ly hôn giữa những người nước ngoài với nhau nhưng đang thường trú tại Việt Nam khi họ có yêu cầu giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam.

Về việc xác định pháp luật áp dụng để giải quyết tranh chấp, nếu một bên là công dân Việt Nam không thường trú tại Việt Nam vào thời điểm yêu cầu ly hôn, thì việc giải quyết sẽ tuân theo pháp luật của nước nơi vợ chồng có nơi thường trú chung. Trong trường hợp vợ chồng không có nơi thường trú chung, pháp luật Việt Nam sẽ được áp dụng để giải quyết.

Riêng đối với vấn đề tài sản, nếu có tranh chấp về bất động sản nằm ở nước ngoài, việc phân chia tài sản khi ly hôn phải tuân thủ theo quy định của pháp luật tại nơi có bất động sản đó. Ngoài ra, các bên cần lưu ý về nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định của pháp luật hiện nay nếu có con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động.

Thẩm quyền giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài

Việc xác định đúng cơ quan có thẩm quyền là bước quan trọng nhất để đảm bảo hồ sơ được thụ lý hợp lệ. Theo quy định tại Khoản 3 Điều 35 và Điều 37 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thẩm quyền giải quyết các vụ việc ly hôn có yếu tố nước ngoài thuộc về Tòa án nhân dân cấp tỉnh.

Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định một trường hợp ngoại lệ đặc biệt. Căn cứ Khoản 4 Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, nếu việc ly hôn diễn ra giữa công dân Việt Nam cư trú tại khu vực biên giới với công dân của nước láng giềng (cũng đang cư trú tại khu vực biên giới giáp với Việt Nam), thì thẩm quyền giải quyết sẽ thuộc về Tòa án nhân dân cấp huyện. Điều này liên quan mật thiết đến các quy định về điều kiện đăng ký kết hôn có yếu tố nước ngoài tại khu vực biên giới nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính cho cư dân biên giới.

Hồ sơ và trình tự thực hiện thủ tục ly hôn

Để quá trình giải quyết tại Tòa án diễn ra thuận lợi, các đương sự cần chuẩn bị đầy đủ bộ hồ sơ theo quy định. Một lưu ý quan trọng: Nếu việc đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật được thực hiện tại cơ quan nước ngoài, khi muốn ly hôn tại Việt Nam, các bên phải thực hiện hợp thức hóa lãnh sự Giấy chứng nhận kết hôn và làm thủ tục ghi chú vào sổ đăng ký kết hôn tại Sở Tư pháp trước khi nộp đơn lên Tòa án.

Danh mục hồ sơ cần chuẩn bị:

• Đơn xin ly hôn hoặc Đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn (theo mẫu quy định của Tòa án).
• Bản chính Giấy chứng nhận kết hôn. Trường hợp bị mất bản chính, phải nộp bản sao có xác nhận sao y từ cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.
• Giấy tờ tùy thân: Chứng minh nhân dân hoặc Hộ chiếu (còn giá trị sử dụng); Bản sao chứng thực Sổ hộ khẩu.
• Bản sao Giấy khai sinh của con (nếu có con chung).
• Các tài liệu về tài sản: Bản sao chứng thực các chứng từ, tài liệu chứng minh quyền sở hữu tài sản (trong trường hợp có tranh chấp về tài sản).
• Tài liệu chứng minh nơi cư trú của bên đang ở nước ngoài (nếu có).

Trình tự, thủ tục tại Tòa án:

Quy trình giải quyết vụ việc ly hôn có yếu tố nước ngoài thường kéo dài từ 4 đến 6 tháng kể từ ngày thụ lý vụ án. Các bước cơ bản bao gồm:

1. Bước 1: Nộp hồ sơ hợp lệ tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh (hoặc cấp huyện theo trường hợp biên giới nêu trên) có thẩm quyền.
2. Bước 3: Người nộp đơn thực hiện nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng án phí tại Chi cục thi hành án dân sự có thẩm quyền và nộp lại biên lai cho Tòa án để hoàn tất thủ tục thụ lý. Theo Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14, mức án phí sơ thẩm đối với vụ việc ly hôn không có tranh chấp tài sản là 300.000 đồng; nếu có tranh chấp về tài sản, án phí sẽ được xác định dựa trên giá trị tài sản tranh chấp.
3. Bước 4: Tòa án tiến hành các thủ tục hòa giải và mở phiên tòa xét xử sơ thẩm theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.

Việc nắm vững các quy định pháp luật về ly hôn có yếu tố nước ngoài giúp các đương sự chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, đồng thời giảm thiểu các sai sót về mặt thủ tục hành chính.