Trình tự ly hôn theo quy định hiện nay

Giải quyết ly hôn là điều không cặp vợ chồng nào mong muốn khi xảy ra mâu thuẫn gia đình. Tuy nhiên, nếu buộc phải lựa chọn chấm dứt quan hệ hôn nhân, các bên cần tìm hiểu kỹ quy định pháp luật về hôn nhân và gia đình, thủ tục giải quyết cũng như các vấn đề phát sinh liên quan đến chế độ tài sản, quyền nuôi con và nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định của pháp luật hiện nay để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Dưới đây là các quy định về trình tự, thủ tục ly hôn theo pháp luật tại thời điểm năm 2020.

Khái niệm về ly hôn

Căn cứ khoản 14 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, ly hôn được hiểu là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng thông qua bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án. Trong đó, Tòa án là cơ quan duy nhất có thẩm quyền ra phán quyết về việc chấm dứt quan hệ hôn nhân giữa hai bên.

Hình thức phán quyết của Tòa án được chia thành hai loại chính:

• Quyết định: Áp dụng trong trường hợp hai vợ chồng thuận tình ly hôn và đã thỏa thuận thống nhất được tất cả các nội dung liên quan đến quan hệ nhân thân và tài sản.
• Bản án: Áp dụng trong trường hợp vợ hoặc chồng có tranh chấp về việc ly hôn, quyền nuôi con hoặc chia tài sản mà không thể tự thỏa thuận được.

Quyền yêu cầu giải quyết ly hôn

Theo quy định tại Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, chủ thể có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn bao gồm:

• Vợ, chồng hoặc cả hai người cùng đứng tên yêu cầu.
• Cha, mẹ hoặc người thân thích khác trong trường hợp một bên vợ/chụt do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ hành vi, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng.

Lưu ý, nhằm bảo vệ quyền lợi cho phụ nữ và trẻ em, pháp luật quy định chồng không có quyền yêu cầu ly hôn khi vợ đang trong thời gian mang thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi.

Các trường hợp ly hôn phổ biến

Trường hợp thuận tình ly hôn

Nếu hai bên cùng tự nguyện yêu cầu ly hôn và đã đạt được thỏa thuận về việc chia tài sản, cũng như việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con cái trên cơ sở đảm bảo quyền lợi chính đáng của vợ và con, Tòa án sẽ công nhận sự thuận tình này.

Trường hợp ly hôn theo yêu cầu của một bên

Trong trường hợp có tranh chấp hoặc chỉ một bên muốn chấm dứt hôn nhân, Tòa án sẽ giải quyết dựa trên các căn cứ sau:

• Khi hòa giải tại Tòa án không thành, nếu có bằng chứng về việc vợ/chống có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của nhau khiến hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài.
• Trường hợp một bên vợ hoặc chồng bị Tòa án tuyên bố mất tích.
• Trường hợp người thân thích yêu cầu ly hôn cho người bị bệnh tâm thần (như đã nêu tại mục quyền yêu cầu).

Trong các vụ việc có tranh chấp phức tạp về thủ tục, các bên có thể cần tìm hiểu thêm về quy định về ly hôn đơn phương vắng mặt theo quy định pháp luật hiện hành để chuẩn bị hồ sơ đầy đủ.

Hậu quả pháp lý của việc ly hôn

Về quan hệ nhân thân

Khi bản án hoặc quyết định ly hôn có hiệu lực pháp luật, quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng chính thức chấm dứt. Các quyền và nghĩa vụ liên quan đến quan hệ hôn nhân không còn tồn tại. Kể từ thời điểm này, cá nhân đó được coi là người độc thân và có quyền kết hôn với người khác theo quy định của pháp luật.

Về quan hệ giữa cha, mẹ và con

Căn cứ Điều 58 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc nuôi dưỡng con sau ly hôn được thực hiện như sau:

• Cha mẹ vẫn có quyền và nghĩa vụ chăm sóc, giáo dục con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng mất năng lực hành quyết định/không có khả năng lao động.
• Việc trực tiếp nuôi con do hai bên thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ quyết định dựa trên lợi ích mọi mặt của con (nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên phải xem xét nguyện vọng của con).
• Con dưới 36 tháng tuổi thường được giao cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện hoặc có thỏa thuận khác phù hợp hơn.
• Người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con theo quy định.

Về việc chia tài sản khi ly hôn

Theo Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản được giải quyết dựa trên sự thỏa thuận của các bên. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ phân chia theo nguyên tắc:

• Tài sản chung: Về nguyên tắc được chia đôi nhưng có xem xét đến hoàn cảnh gia đình, công sức đóng góp vào việc tạo lập tài sản, lao động trong gia đình (được coi là lao động có thu nhập) và lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ vợ chồng.
• Tài sản riêng: Tài sản riêng của bên nào thuộc sở hữu của bên đó, trừ trường hợp đã được nhập vào tài sản chung. Nếu có sự trộn lẫn giữa tài sản riêng và chung, bên có đóng góp sẽ được thanh toán phần giá trị tương ứng.

Căn cứ để Tòa án quyết định cho ly hôn

Tòa án chỉ quyết định cho ly hôn khi xét thấy tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài và mục đích của hôn nhân không đạt được. Các dấu hiệu cụ thể bao gồm:

• Vợ hoặc chồng bỏ mặc nhau, không quan tâm chăm sóc, giúp đỡ dù đã được gia đình và cơ quan chức năng hòa giải nhiều lần.
• Có hành vi ngược đãi, hành hạ hoặc xúc phạm danh dự, nhân phẩm của đối phương.
• Vi phạm nghĩa vụ chung thủy (ngoại tình) gây hậu quả nghiêm trọng cho đời sống hôn nhân.

Sau khi việc ly hôn hoàn tất và có hiệu lực pháp luật, các bên cần lưu ý thực hiện trình tự, thủ tục ghi vào Sổ hộ tịch việc kết hôn (nếu có thay đổi tình trạng) hoặc các thủ tục liên quan đến thay đổi thông tin cá nhân để đảm bảo tính chính xác của hồ sơ pháp lý.