Thủ tục nhận nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
Việc nhận con nuôi có yếu tố nước ngoài là một quy trình pháp lý phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều cơ quan chức năng từ cấp địa phương đến trung ương. Tùy thuộc vào việc trẻ em được nhận làm con nuôi là đối tượng đích danh hay không đích danh, cũng như quốc tịch của người nhận con nuôi, trình tự thực hiện sẽ có những khác biệt nhất định theo quy định của pháp luật tại thời điểm năm 2022.
Trường hợp cá nhân nước ngoài nhận trẻ em Việt Nam làm con nuôi
Đối với trường hợp cá nhân nước ngoài không thường trú tại Việt Nam hoặc cá nhân nước ngoài thường trú tại Việt Nam muốn nhận trẻ em Việt Nam làm con nuôi, quy trình được chia thành hai kịch bản chính:
1. Trường hợp trẻ Việt Nam là đối tượng đích danh
Khi người nhận con nuôi đã xác định được cụ thể đứa trẻ mình muốn nhận làm con nuôi, các bước thực hiện bao gồm:
- Bước 1: Nộp hồ sơ – Sau khi chuẩn bị đầy đủ hồ sơ nhận nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, các bên phải nộp hồ sơ tại Sở Tư pháp nơi trẻ em thường trú. Hồ sơ này cần được lập thành 03 bộ để phục vụ quá trình thẩm định.
- Bước 2: Kiểm tra và xác minh – Trong thời hạn 20 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Sở Tư pháp có trách trình tự kiểm tra, lấy ý kiến bằng văn bản và chữ ký của những người có liên quan để xác nhận trẻ đủ điều kiện làm con nuôi. Đối với trường hợp trẻ bị bỏ rơi, Sở Tư pháp có quyền đề nghị Công an tỉnh hỗ trợ xác minh thông tin. Trong vòng 30 ngày kể từ khi nhận được yêu cầu, cơ quan Công an phải có văn bản trả lời. Nếu trẻ đủ điều kiện, Sở Tư pháp sẽ cấp giấy xác nhận và gửi về Bộ Tư pháp.
- Bước 3: Thẩm định tại Bộ Tư pháp – Trong thời hạn 15 ngày kể từ khi nhận hồ sơ hợp lệ, Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm kiểm tra, xác minh hồ sơ của người nhận con nuôi. Với trường hợp trẻ đích danh, Bộ Tư pháp sẽ chuyển hồ sơ về Sở Tư pháp nơi trẻ thường trú để trình Ủy ban nhân tiến cấp tỉnh xem xét quyết định.
- Bước 4: Xử lý sau thông báo tìm gia đình thay thế – Khi kết thúc thời gian thông báo tìm gia đình thay thế cho trẻ bị bỏ rơi, nếu không có người trong nước nhận nuôi, Bộ Tư pháp sẽ chuyển hồ sơ về Sở Tư pháp nơi trẻ được giới thiệu thường trú.
2. Trường hợp trẻ Việt Nam không đích danh
Đối với trường hợp này, quy trình chú trọng vào việc tìm kiếm môi trường tốt nhất cho sự phát triển của trẻ:
- Bước 1: Giới thiệu trẻ làm con nuôi – Căn cứ Điều 35 Luật Nuôi con nuôi 2010, việc giới thiệu trẻ phải đảm bảo lợi ích tối ưu cho trẻ em. Quá trình này cần xem xét các yếu tố như đặc điểm, sở thích, khả năng hòa nhập của trẻ, đồng thời đối chiếu với điều kiện kinh tế, tư cách đạo đức và môi trường sinh hoạt của người nhận nuôi.
- Bước 2: Thẩm định tại địa phương và Cục Con nuôi – Sau khi nhận hồ sơ giới thiệu, Sở Tư pháp báo cáo Ủy UBND tỉnh để lấy ý kiến tham mưu. Trong vòng 05 ngày kể từ khi có quyết định của UBND tỉnh, Sở Tư pháp chuyển hồ sơ kèm văn bản đồng ý đến Cục Con nuôi. Nếu UBND tỉnh không đồng ý, phải thông báo bằng văn tiến gửi Sở Tư pháp để thực hiện giới thiệu lại. Trường hợp sau 03 tháng Sở Tư pháp không tìm được người nhận, hồ sơ sẽ được trả về Cục Con nuôi kèm lý do cụ thể.
- Bước 3: Kiểm tra và thông báo kết quả – Cục Con nuôi thực hiện kiểm tra quy trình, thủ tục giới thiệu trẻ theo đúng pháp luật; đồng thời lấy ý kiến chuyên gia tâm lý, gia đình và xã hội để thẩm định. Nếu đủ điều kiện, Cục Con nuôi sẽ văn bản thông báo cho người nhận con nuôi. Nếu không đủ điều kiện, Cục sẽ báo cáo Bộ trưởng Bộ Tư pháp và thông báo cho UBND tỉnh, Sở Tư pháp.
Các lưu ý quan trọng về thời hạn và thực hiện quyết định
Dù là trường hợp đích danh hay không đích danh, sau khi nhận được hồ sơ từ Sở Tư pháp, UBND cấp tỉnh sẽ ra quyết định cho trẻ Việt Nam làm con nuôi nước ngoài trong thời hạn 15 ngày. Sau đó, Sở Tư pháp thông báo để cá nhân nhận nuôi chuẩn bị sang Việt Nam.
Người nhận con nuôi cần đặc biệt lưu ý các mốc thời gian sau:
- Thời hạn có mặt: Trong vòng 60 ngày kể từ khi nhận được thông báo, cá nhân nhận nuôi phải có mặt tại Việt Nam để tiến hành thủ tục.
- Trường hợp ủy quyền: Nếu vợ chồng cùng nhận con nhưng một người không thể có mặt, cần có văn bản ủy quyền hợp lệ. Thời hạn có thể được gia hạn nếu có lý do chính đáng nhưng không quá 90 ngày.
- Hủy quyết định: Nếu hết thời hạn nêu trên mà cá nhân nhận nuôi vẫn không có mặt, UBND tỉnh có quyền hủy quyết định cho trẻ làm con nuôi nước ngoài.
- Nghĩa vụ sau khi giao nhận: Sau lễ giao nhận, Sở Tư pháp gửi quyết định cho Bộ Tư pháp, biên bản giao nhận cho UBND xã nơi trẻ thường trú. Đồng thời, Bộ Ngoại giao sẽ thông báo bằng văn bản cho Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài để thực hiện chính sách bảo hộ trẻ em.
Trường hợp cá nhân Việt Nam nhận trẻ em nước ngoài làm con nuôi
Đối với các trường hợp nhận con nuôi người nước ngoài, cụ thể là cá nhân Việt Nam có thường trú tại nước sở tại muốn nhận trẻ em nước ngoài làm con nuôi, quy trình được thực hiện như sau:
Căn cứ Điều 40 Luật Nuôi con nuôi 2010, sau khi chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo quy định, cá nhân phải gửi hồ sơ đến Bộ Tư pháp để xem xét, xác minh và cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện. Thời hạn giải quyết là 30 ngày kể từ ngày nộp hồ sơ hợp lệ; trường hợp cần thiết có thể kéo dài tối đa đến 60 ngày.
Sau khi hoàn tất các thủ tục về việc nhận trẻ nước ngoài làm con nuôi, cá nhân Việt Nam có trách nhiệm thực hiện thủ tục nhận con nuôi trong nước (ghi chú việc nuôi con) tại Sở Tư pháp và Ủy ban nhân dân xã nơi cá nhân thường trú để đảm bảo tính pháp lý cho sự thay đổi về hộ tịch của trẻ.
Để hiểu rõ hơn về các điều kiện nhận nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, người dân nên tìm hiểu kỹ các quy định về năng lực hành vi và điều kiện kinh tế trước khi tiến hành nộp hồ sơ.
