Hướng dẫn giải quyết tranh chấp đất đai trong gia đình theo quy định

Giải quyết tranh chấp đất đai trong gia đình là vấn đề pháp lý nhạy cảm, vừa liên quan đến quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất, vừa ảnh hưởng đến quan hệ tình cảm giữa các thành viên. Bài viết phân tích trình tự hòa giải và giải quyết tranh chấp theo quy định của pháp luật đất đai có hiệu lực tại thời điểm năm 2019.

Tranh chấp đất đai trong gia đình là gì?

Tranh chấp đất đai trong gia đình là các tranh chấp phát sinh trong quan hệ đất đai giữa những thành viên trong gia đình, bao gồm tranh chấp về quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất, mục đích sử dụng đất. Thực tế thường gặp hai nhóm: tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất; và tranh chấp về quyền, nghĩa vụ sử dụng đất là tài sản chung khi chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp giữa các đồng sở hữu.

Tranh chấp đất đai trong gia đình có nên hòa giải không?

Nhà nước khuyến khích các bên tự hòa giải hoặc giải quyết tranh chấp thông qua hòa giải ở cơ sở. Nếu không hòa giải được, các bên gửi đơn đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất để hòa giải. Theo Luật Đất đai 2013, thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã được thực hiện trong thời hạn không quá 45 ngày kể từ ngày nhận được đơn.

Kết quả hòa giải phải được lập thành biên bản theo khoản 2 Điều 88 Nghị định 43/2014/NĐ-CP, có chữ ký của Chủ tịch Hội đồng hòa giải, các bên tranh chấp có mặt, các thành viên tham gia và đóng dấu của UBND cấp xã; biên bản được gửi ngay cho các bên và lưu tại UBND cấp xã.

Riêng tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất thì không bắt buộc hòa giải tại UBND cấp xã, nhưng vẫn phải thực hiện thủ tục hòa giải theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.

Thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai trong gia đình tại Tòa án

Theo Điều 202 Luật Đất đai 2013, nếu các bên không tự hòa giải được thì gửi đơn đến UBND cấp xã nơi có đất để hòa giải (thời hạn không quá 45 ngày). Sau khi hòa giải không thành mới tiến hành khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền. Cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện vụ án.

Khi Tòa án thụ lý, Tòa sẽ tổ chức hòa giải để các đương sự thỏa thuận giải quyết vụ án. Khác với hòa giải trước khi khởi kiện, đây là giai đoạn bắt buộc trong quá trình giải quyết vụ án dân sự, do Tòa án chủ trì. Nếu hòa giải thành, Tòa lập biên bản hòa giải thành; nếu không thành, Tòa quyết định đưa vụ án ra xét xử. Trong quá trình xét xử, các đương sự vẫn có thể thỏa thuận với nhau; nếu không đồng ý với bản án, các bên có quyền kháng cáo theo trình tự phúc thẩm.

Giải quyết tranh chấp đất đai trong gia đình theo thủ tục hành chính

Sau khi hòa giải tại UBND cấp xã không thành (khoản 2 Điều 202 Luật Đất đai 2013), việc giải quyết được xác định như sau:

• Trường hợp đương sự có Giấy chứng nhận hoặc một trong các loại giấy tờ quy định tại Điều 100 Luật Đất đai 2013 thì khởi kiện tại Tòa án theo pháp luật tố tụng dân sự.
• Trường hợp không có giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất thì giải quyết theo thủ tục hành chính tại UBND. Với tranh chấp giữa cá nhân, hộ gia đình, cộng đồng dân cư, Chủ tịch UBND cấp huyện là người có thẩm quyền giải quyết. Nếu không đồng ý với quyết định, đương sự có quyền khiếu nại lên Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Như vậy, khi xảy ra tranh chấp đất đai trong gia đình, các bên nên ưu tiên hòa giải để giữ gìn quan hệ; trường hợp không hòa giải được thì lựa chọn con đường khởi kiện tại Tòa án hoặc giải quyết hành chính tùy theo việc có hay không có giấy tờ về quyền sử dụng đất.

Xem thêm các chủ đề khác

• Thủ tục khởi kiện tranh chấp đất đai theo quy định pháp luật
• Quy định về thừa kế đất đai không có di chúc