Môi trường biển, ô nhiễm môi trường biển là những khái niệm tiền đề quan trọng để tiếp cận khái niệm bảo vệ môi trường biển. Tuy nhiên, trên thực tế còn có nhiều quan niệm; cách tiếp cận khác nhau đối với những khái niệm này.
Môi trường biển và tình trạng ô nhiễm môi trường biển là những khái niệm nền tảng để tiếp cận các quy định về bảo vệ môi trường (BVMT) biển. Việc làm rõ nội hàm của các khái niệm này không chỉ có ý nghĩa về mặt khoa học mà còn là cơ sở pháp lý quan trọng để xây dựng các chính sách quản lý, cũng như xác định trách nhiệm của các chủ thể trong việc duy trì hệ sinh thái đại dương.
Môi trường biển được hiểu là một vùng không gian bao gồm các đại dương, các biển và các vùng ven biển tạo thành một tổng thể thống nhất. Đây là một phần thiết yếu của hệ thống duy trì sự sống toàn cầu và là nguồn tài nguyên quan trọng phục vụ cho mục tiêu phát triển bền vững.
Cách tiếp cận này dựa trên giá trị của các thành phần cấu thành, cho thấy môi trường biển không chỉ đơn thuần là không gian vật lý mà còn mang giá trị sinh học và kinh tế sâu sắc. Có thể thấy rõ hai đặc điểm chính của môi trường biển:
Để hiểu rõ hơn về các tác động tiêu cực đến hệ sinh thái này, người đọc có thể tìm hiểu thêm về Ô nhiễm môi trường biển là gì? Nguyên nhân, hậu quả và thực trạng hiện nay.
Căn cứ theo Điều 1 Khoản 4 Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982), ô nhiễm môi trường biển được định nghĩa là việc con người trực tiếp hoặc gián tiếp đưa các chất liệu hoặc năng lượng vào môi trường biển (bao gồm cả các cửa sông), gây ra hoặc có nguy cơ gây ra những tác hại cụ thể như:
Định nghĩa này cho thấy tính toàn diện trong việc nhận diện các tác nhân gây ô nhiễm, từ các nguồn thải hóa học đến các yếu tố năng lượng (như tiếng ồn, nhiệt độ), nhằm hướng tới mục tiêu Bảo vệ môi trường nước biển một cách triệt để.
Theo các báo cáo về hiện trạng Môi trường biển và Hải đảo giai đoạn 2016-2020 của cơ quan chức năng, môi trường biển đang đứng trước những áp lực rất lớn. Sự phát triển mạnh mẽ của các đô thị ven biển đi kèm với sự gia tăng dân số cơ học đã dẫn đến việc gia tăng các nguồn thải.
Các vấn đề nổi cộm bao gồm:
Tại thời điểm năm 2022, Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã thiết lập các quy định cụ thể nhằm kiểm soát và bảo vệ môi trường biển, bao gồm các nội dung trọng tâm sau:
Trong quá trình triển khai các dự án có tác động đến môi trường biển, các tổ chức và cá nhân cần lưu ý thực hiện đúng các Thủ tục cấp đổi giấy phép môi trường cũng như các quy định về quản lý chất thải để tránh các rủi ro pháp lý và trách nhiệm bồi thường thiệt hại.
Để ứng phó với những thách thức từ ô nhiễm biển, việc áp dụng các công cụ kinh tế trong quản lý môi trường là xu hướng tất yếu. Các biện pháp như phí sử dụng biển, lệ phí xả thải, phí sản phẩm và việc thắt chặt quy trình cấp phép, thu hồi giấy phép khai thác tài nguyên biển đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn hệ sinh thái đại dương.
