Thủ tục khởi kiện tranh chấp đất đai theo quy định pháp luật

Thủ tục khởi kiện tranh chấp đất đai theo quy định pháp luật

Để có thể tự mình thực hiện các bước trong thủ tục khởi kiện tranh chấp đất đai, các bên liên quan cần nắm vững các quy định về điều kiện khởi kiện, chuẩn bị đơn khởi kiện, nơi nộp đơn, cách thức n gửi đơn và trình tự xét xử. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết về quy trình này dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm năm 2022.

Giải quyết tranh chấp đất đai

Căn cứ Điều 203 Luật Đất đai năm 2013, đối với những tranh chấp đất đai đã được hòa giải tại Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã mà không thành, việc giải quyết sẽ được thực hiện theo các trường hợp sau:

• Trường hợp 1: Đối với tranh chấp đất đai mà đương sự có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc có một trong các loại giấy tờ quy định tại Điều 100 Luật Đất đai năm 2013, đồng thời có tranh chấp về tài sản gắn liền với đất thì thẩm quyền giải quyết thuộc về Tòa án nhân dân.
• Trường hợp 2: Đối với tranh chấp đất đai mà đương sự không có Giấy chứng nhận hoặc không có các loại giấy tờ quy định tại Điều 100 Luật Đất đai năm 2013, đương sự được lựa chọn một trong hai hình thức: Nộp đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp tại UBND cấp có thẩm quyền (cùng cấp hoặc cấp trên trực tiếp). Khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự.

Việc xác định đúng loại tranh chấp và giấy tờ pháp lý đi kèm là cực kỳ quan trọng, đặc biệt trong các bản án về tranh chấp hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất hoặc các giao dịch dân sự liên quan đến đất đai.

Điều kiện khởi kiện tranh chấp đất đai

Mặc dù Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 không có một điều khoản riêng biệt quy định duy nhất về "điều kiện khởi kiện", nhưng căn cứ vào các Điều 26, 186, 187, 192 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và Khoản 3 Điều 2 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP, một vụ án tranh chấp đất đai được coi là đủ điều kiện khởi kiện khi đáp ứng các yếu tố sau:

• Người khởi kiện phải có quyền khởi kiện theo quy định pháp luật.
• Vụ việc phải thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo loại việc và cấp tòa.
• Bắt buộc: Tranh chấp đất đai (đối với trường hợp thuộc thẩm quyền Tòa án) phải được qua thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất.

Chuẩn bị và nộp hồ sơ khởi kiện

Chuẩn bị hồ sơ khởi kiện

Căn cứ Khoản 2 Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, người khởi kiện cần chuẩn bị một bộ hồ sơ đầy đủ bao gồm:

• Đơn khởi kiện: Viết theo mẫu quy định của Tòa án.
• Biên bản hòa giải không thành: Phải có chứng nhận của UBND cấp xã và chữ ký của các bên tranh chấp để chứng minh đã thực hiện nghĩa vụ hòa giải tại cơ sở.
• Giấy tờ nhân thân: Chứng minh nhân dân, Thẻ căn cước công dân hoặc Hộ chiếu còn giá trị sử dụng; Sổ hộ khẩu (hoặc giấy tờ xác nhận cư trú).
• Danh mục tài liệu, chứng cứ kèm theo: Các tài liệu chứng minh quyền lợi bị xâm phạm.

Trong các vụ việc như tranh chấp hợp đồng chuyển quyền sử dụng đất, người khởi kiện cần nộp kèm theo đơn các giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hoặc các loại giấy tờ quy định tại Điều 100 Luật Đất đai 2013 nếu có. Nếu tranh chấp liên quan đến tài sản trên đất, cần cung cấp các tài liệu chứng minh quyền sở hữu đối với tài sản đó.

Nộp đơn khởi kiện

Người khởi kiện thực hiện nộp đơn tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi có đất đang tranh chấp. Các hình thức nộp đơn bao gồm:

• Nộp trực tiếp tại bộ phận tiếp nhận của Tòa án.
• Gửi qua đường bưu chính (dịch vụ bưu chính công ích).
• Gửi trực tuyến thông qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án (nếu có).

Quy trình thụ lý và xét xử sơ thẩm

Nhận, xử lý đơn khởi kiện và thụ lý vụ án

Căn cứ Điều 191 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, sau khi nhận đơn, Thẩm phán sẽ xem xét và ra một trong các quyết định: yêu cầu sửa đổi/bổ sung đơn; tiến hành thủ tục thụ lý (thông thường hoặc rút gọn); chuyển đơn cho Tòa án có thẩm quyền; hoặc trả lại đơn nếu không thuộc thẩm quyền giải quyết.

Theo Điều 195 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, nếu vụ án thuộc thẩm quyền, Thẩm phán sẽ thông báo để người khởi kiện nộp tiền tạm ứng án phí. Quy trình cụ thể như sau:

• Thẩm phán dự tính số tiền tạm ứng án phí và giao giấy báo cho người khởi kiện.
• Trong thời hạn 07 ngày kể từ khi nhận được giấy báo, người khởi kiện phải nộp tiền tại cơ quan thi hành án và nộp lại biên lai cho Tòa án.
• Thẩm phán sẽ chính thức thụ lý vụ án ngay sau khi nhận được biên lai thu tiền tạm ứng án phí (trừ trường hợp đương sự được miễn hoặc không phải nộp).

Chuẩn bị xét xử và xét xử

Căn cứ Điều 203 Bộ luật Tố quyết dân sự năm 2015, thời hạn chuẩn bị xét xử đối với vụ án tranh chấp đất đai thông thường là 04 tháng. Trong trường hợp vụ việc có tính chất phức tạp, thời hạn này có thể được gia hạn nhưng không quá 02 tháng (tổng cộng tối đa là 06 tháng). Nếu không có các lý do về tạm đình chỉ hoặc đình chỉ vụ án, Tòa án sẽ tiến hành đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm.

Sau khi bản án sơ thẩm được tuyên, nếu một trong các đương sự không đồng ý với phán quyết của Tòa án và có căn cứ pháp luật, họ có quyền thực hiện thủ tục kháng cáo theo quy định để yêu cầu xét xử phúc thẩm. Việc nắm rõ trình tự này giúp các bên bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi gặp phải các tranh chấp về quyền sử dụng đất phức tạp.