Thực trạng và phương pháp xử lý chất thải nguy hại

Thực trạng và phương pháp xử lý chất thải nguy hại theo quy định pháp luật

Trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa, vấn đề quản lý chất thải đang trở thành thách thức lớn đối với môi trường. Việc hiểu rõ bản chất và các quy định về quản lý chất thải nguy hại là vô cùng cần thiết để đảm bảo sự phát vệ bền vững và tuân thủ đúng các quy định của pháp luật về giấy phép môi trường cũng như các tiêu chuẩn an toàn khác.

Khái niệm chất thải nguy hại

Căn cứ theo quy định tại Khoản 20 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020, chất thải nguy hại được định nghĩa là loại chất thải có chứa các yếu tố độc hại, phóng xạ, lây nhiễm, dễ cháy, dễ nổ, gây ăn mòn, gây nhiễm độc hoặc sở hữu các đặc tính nguy hại khác. Do tính chất phức tạp và tiềm ẩn rủi ro cao, việc nhận diện đúng chất ô nhiễm là gì và mức độ nguy hại của chúng đóng vai trò then chốt trong công tác quản lý.

Quy định về quản lý chất thải nguy hại Yêu cầu chung đối với hoạt động quản lý Công tác quản lý chất thải nguy hại đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các chủ thể liên quan, cụ thể: Trách nhiệm của chủ nguồn thải: Chủ nguồn thải chất thải nguy hại và chất thải rắn công nghiệp thông thường có trách nhiệm thực hiện việc tái sử dụng, tái chế, xử lý hoặc thu hồi năng lượng. Trong trường hợp không tự thực hiện được, phải chuyển giao cho các cơ sở có chức năng và có giấy phép môi trường phù hợp. Nghĩa vụ phân định chất thải: Chủ nguồn thải chất thải công nghiệp phải chịu trách nhiệm kiểm soát, phân định rõ ràng giữa chất thải nguy hại và chất thải rắn công nghiệp thông thường thông qua việc lấy mẫu và phân tích bởi các cơ sở có đủ năng lực theo quy định. Trách nhiệm vận chuyển: Các tổ chức, cá nhân thực hiện vận chuyển chất thải (bao gồm chất thải rắn sinh hoạt, chất thải nguy hại và chất thải rắn công nghiệp thông thường) phải đảm bảo đưa chất thải đến đúng các cơ sở có giấy phép môi trường phù hợp hoặc chuyển giao cho đơn vị vận chuyển trung gian đủ điều kiện. Trách nhiệm cụ thể của chủ nguồn thải chất thải nguy hại Chủ nguồn thải chất thải nguy hại phải tuân thủ nghiêm ngặt các nghĩa vụ sau:

• Thực hiện quy trình phân định, phân loại, thu gom và lưu giữ riêng biệt; tuyệt đối không để lẫn với các loại chất thải không nguy hại nhằm ngăn ngừa tình trạng ô nhiễm môi trường biển hoặc đất và nước.
• Ưu tiên tự tái sử dụng, tái chế, xử lý hoặc chuyển giao cho các đơn vị có năng lực xử lý hợp pháp.

Quy định về lưu giữ và vận chuyển

Việc lưu giữ chất thải nguy hại phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật để tránh phát tán ra môi trường:

• Phải được lưu giữ riêng biệt theo từng loại đã phân loại; không được để lẫn với chất thải thông thường.
• Đảm bảo không làm phát tán bụi hoặc rò rỉ chất thải lỏng ra môi trường xung quanh.
• Thời gian lưu giữ phải nằm trong thời hạn cho phép theo quy định của pháp luật.

Đối với hoạt động vận chuyển, phương tiện phải được trang bị thiết bị phù hợp và lắp đặt thiết bị định vị (GPS). Tuyến đường và thời gian di chuyển phải tuân thủ sự điều tiết của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Đối tượng được phép vận chuyển bao gồm chủ nguồn thải có phương tiện đáp ứng yêu cầu kỹ thuật hoặc các cơ sở đã được cấp giấy phép môi trường phù hợp.

Quy định về cơ sở xử lý chất thải nguy hại

Các cơ sở thực hiện dịch vụ xử lý chất thải nguy hại phải thỏa mãn các điều kiện khắt khe về pháp lý và kỹ thuật, bao gồm:

• Phù hợp với Quy hoạch bảo vệ môi trường quốc danh hoặc quy hoạch địa phương về xử lý chất thải (trừ trường hợp đồng xử lý).
• Đảm bảo khoảng cách an toàn môi trường và có đầy đủ giấy phép môi trường.
• Công nghệ xử lý phải được thẩm định, ưu tiên các công nghệ thân thiện với môi trường, kỹ thuật hiện có tốt nhất (BAT) hoặc công nghệ kết hợp thu hồi năng lượng.
• Đảm bảo về nhân sự chuyên môn, quy trình vận hành an toàn và kế hoạch quản lý môi trường chi tiết (kiểm soát ô nhiễm, ứng phó sự cố, giám sát môi trường).
• Thực hiện ký quỹ bảo vệ môi trường theo Điều 137 Luật Bảo vệ môi trường 2020 nếu có hoạt động chôn lấp.

Ngoài ra, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường chịu trách nhiệm ban hành tiêu chí về công nghệ xử lý; trong khi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm tổ chức thực hiện quy hoạch xử lý chất thải trên địa bàn.

Các phương pháp xử lý chất thải nguy hại phổ biến

Hiện nay, tùy vào đặc tính của từng loại chất thải mà các doanh nghiệp áp dụng các phương pháp khác nhau:

• Phương pháp sinh học: Thường áp dụng cho đất bị ô nhiễm hoặc bùn thải. Quá trình này sử dụng vi sinh vật để phân hủy, biến đổi các hợp chất hữu cơ nhằm giảm độc tính. Cần kiểm soát nghiêm ngặt quá trình ủ sinh học để tránh tác động ngược tới môi trường.
• Phương pháp nhiệt (đốt): Chất thải được đưa vào lò đốt chuyên dụng. Khí thải sau khi đốt phải qua hệ thống làm sạch đạt chuẩn trước khi xả ra môi trường; phần tro xỉ còn lại sẽ được xử lý bằng phương pháp chôn lấp an toàn.
• Phương pháp chôn lấp: Áp dụng cho các loại chất thải như xỉ, tro, bùn thải... Mỗi hố chôn phải dành riêng cho một loại chất thải nhất định, có lớp chống thấm, đầm nén và lớp bê tông cách ly. Hệ thống thu gom nước rỉ từ bãi chôn lấp cũng phải được vận hành để xử lý triệt để.
• Phương pháp tái chế: Đây là hướng đi bền vững, áp dụng cho các loại chất thải như đồ điện tử, nhựa, giấy, thủy thủy tinh... nhằm tận dụng lại giá trị tài nguyên và giảm thiểu nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường không khí và đất từ việc phát tán rác thải.