Đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC) là quá trình phân tích, dự báo các tác động đến môi trường của một chiến lược hoặc quy hoạch. Mục đích của việc này nhằm đưa ra các phương án và giải pháp tối ưu để giảm thiểu những tác động bất lợi, đảm bảo sự phát triển bền vững. ĐMC đóng vai trò là nền tảng được tích hợp trong các kế hoạch phát triển, trở thành công cụ quan trọng trong quản lý và bảo vệ môi trường.
Căn cứ pháp lý
- Luật Bảo vệ môi trường 2020;
- Nghị định số 08/2022/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.
Khái niệm đánh giá môi trường chiến lược
Theo quy định tại khoản 5 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020, Đánh giá môi trường chiến lược là quá trình nhận dạng và dự báo xu hướng của các vấn đề môi trường chính. Đây là cơ sở quan trọng để thực hiện việc tích hợp, lồng ghép các giải pháp bảo vệ môi trường vào trong các chính sách, chiến lược và quy hoạch phát triển.
Mục đích, ý nghĩa và vai trò của ĐMC
Việc thực hiện ĐMC mang lại nhiều giá trị thiết yếu trong quản lý nhà nước về môi trường:
- Hỗ trợ ra quyết định: Đảm bảo các khía cạnh về môi trường được xem xét xuyên suốt, giúp quá trình ra quyết định có tính khả thi và bền vững cao hơn.
- Thúc đẩy phát triển bền vững: Giúp gắn kết chặt chẽ giữa các mục tiêu kinh tế - xã hội với các mục tiêu bảo vệ môi trường ngay từ giai đoạn lập chiến lược.
- Định hướng cho công tác đánh giá tác động: Kết quả của ĐMC cung cấp những định hướng cụ thể cho quy định của pháp luật về đánh giá tác động môi trường trong giai đoạn triển khai các dự án đầu tư cụ thể tại từng vùng, ngành.
- Thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng: Tạo cơ chế để huy động ý kiến từ công chúng, các tổ trưởng chức, và các tổ chức phi chính phủ, từ đó tăng cường tính minh bạch cho các quyết định chiến lược.
Đối tượng phải thực hiện ĐMC
Căn cứ Điều 25 Luật Bảo vệ môi trường 2020, các đối tượng bắt buộc phải thực hiện ĐMC bao gồm:
- Chiến lược khai thác và sử dụng tài nguyên ở cấp quốc gia.
- Các loại quy hoạch quan trọng như: Quy hoạch tổng thể quốc gia; Quy hoạch không gian biển quốc gia; Quy hoạch sử dụng đất quốc gia; Quy hoạch vùng; Quy hoạch tỉnh; Quy hoạch đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt.
- Chiến lược phát triển ngành, lĩnh vực ở quy mô quốc gia hoặc cấp vùng; các quy hoạch ngành quốc gia và quy hoạch có tính chất kỹ thuật, chuyên ngành có tác động lớn đến môi trường theo danh mục do Chính phủ quy định.
Nội dung của báo cáo ĐMC
Theo Điều 27 Luật Bảo vệ môi trường 2020, nội dung ĐMC được chia thành hai nhóm chính:
Đối với chiến lược
- Đánh giá mức độ phù hợp của các chính sách liên quan đến bảo vệ môi trường trong chiến lược với các mục tiêu phát triển bền vững, quan điểm về môi trường và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
- Đề xuất phương án điều chỉnh, hoàn thiện nội dung chiến lược nhằm đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường.
Đối với quy hoạch
Nội dung ĐMC của quy hoạch cần bao quát các yếu tố sau:
- Xác định các thành phần môi trường và di sản thiên nhiên có khả năng bị tác động bởi quy hoạch.
- Đánh giá sự tương thích giữa mục tiêu quy hoạch với Quy hoạch bảo vệ môi trường quốc gia, quy hoạch vùng và quy hoạch tỉnh.
- Nhận dạng các vấn đề môi trường chính (cả tích cực và tiêu cực) và dự báo xu hướng biến đổi của chúng.
- Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đối với quy hoạch.
- Xác định phạm vi thực hiện ĐMC, phương pháp áp dụng và các giải pháp nhằm duy trì xu hướng tích cực, giảm thiểu rủi ro môi trường.
- Tổng hợp kết quả tham vấn ý kiến các bên liên quan và đưa ra các kiến nghị về bảo vệ môi trường trong quá trình thực hiện quy hoạch.
Quy trình lập báo cáo ĐMC
Quy trình thẩm định và phê duyệt báo cáo ĐMC được thực hiện qua các bước nghiêm ngặt nhằm đảm bảo chất lượng nội dung:
Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ thẩm định
Hồ sơ cần chuẩn bị bao gồm: 01 văn bản đề nghị thẩm định; 0ử bản báo cáo ĐMC và 09 bản dự thảo chiến lược hoặc quy hoạch. Nếu số lượng thành viên hội đồng thẩm định đông hơn 09 người, cơ quan lập hồ sơ phải cung cấp thêm số lượng bản sao theo yêu cầu của cơ quan thẩm định.
Bước 2: Gửi hồ sơ đề nghị thẩm định
Cơ quan có trách nhiệm tổ chức thẩm định có thể tiếp nhận hồ sơ thông qua hình thức gửi trực tiếp, gửi qua đường bưu điện hoặc qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến.
Bước 3: Thẩm định báo cáo
Việc thẩm định được thực hiện bởi Hội đồng thẩm định (tối thiểu 09 thành viên) do người đứng đầu cơ quan có trách nhiệm tổ chức thẩm định thành lập. Trong quá trình này, cơ quan thẩm định có quyền thực hiện các hoạt động như: khảo sát thực địa; kiểm chứng dữ liệu; lấy ý kiến chuyên gia và các tổ chức chính trị - xã hội.
- Thời hạn thẩm định: 25 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
- Thông báo kết quả: Trong vòng 07 ngày làm việc kể từ ngày họp Hội đồng.
Bước 4: Hoàn thiện hồ sơ sau thẩm định
Sau khi tiếp thu hoặc giải trình các ý kiến của Hội đồng, cơ quan lập chiến lược/quy hoạch phải hoàn thiện báo cáo ĐMC. Hồ sơ hoàn thiện bao gồm văn bản giải trình tiếp thu ý kiến, báo cáo ĐMC (bản giấy và bản điện tử định dạng .doc/.pdf) cùng dự thảo chiến lược/quy hoạch đã chỉnh sửa. Thời hạn để cơ quan thẩm định báo cáo kết quả là 10 ngày làm việc kể từ khi nhận được hồ sơ hoàn chỉnh.
Bước 5: Phê duyệt kết quả thẩm định
Cơ quan thẩm định có trách nhiệm trình cấp có thẩm quyền phê duyệt kết quả thẩm định trong thời hạn tối đa 15 ngày làm việc. Cơ quan phê duyệt sẽ xem xét kỹ lưỡng các ý kiến, kiến nghị của Hội đồng thẩm định để đưa ra quyết định cuối cùng.
Xem thêm các chủ đề khác
