Quy chuẩn kỹ thuật môi trường là gì?

Khái niệm về quy chuẩn kỹ thuật môi trường

Theo nghĩa rộng, quy chuẩn kỹ thuật môi trường là tập hợp các chuẩn mực môi trường, bao gồm tất cả các thông số thành phần của môi trường được xem là trong sạch và an toàn. Các chuẩn mực này được xây dựng dựa trên sự phù hợp với đời sống con người và áp dụng các phương pháp khoa học nhất định để xác định giới hạn.

Dưới góc độ pháp lý, quy chuẩn kỹ thuật môi trường đóng vai trò là công cụ quản lý nhà nước quan trọng. Theo quy định tại Khoản 10 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020, quy chuẩn kỹ thuật môi trường được hiểu là các quy định bắt buộc áp dụng mức giới hạn của thông số về chất lượng môi trường; hàm lượng của chất ô nhiễm có trong nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, thiết bị, sản phẩm, hàng hóa, chất thải; cùng các yêu cầu kỹ thuật và quản lý do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành theo quy định của pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

Các giới hạn cho phép này được xác định là mức độ hoặc phạm vi chất ô nhiễm mà môi trường có thể chấp nhận được (tồn tại trong một thành phần hoặc khoảng thời chứa nhất định) mà chưa gây nguy hiểm trực tiếp đến sức khỏe con người, nhằm bảo vệ cộng đồng và hệ sinh thái trong hiện tại cũng như tương lai. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường và quy chuẩn là cơ sở để thực hiện các nghĩa vụ pháp lý khác như thủ tục cấp đổi giấy phép môi trường hoặc quản lý rác thải.

Phân biệt quy chuẩn kỹ thuật môi trường và tiêu chuẩn môi trường

Mặc dù thường được nhắc đến cùng nhau, nhưng giữa quy chuẩn kỹ thuật môi trường và tiêu chuẩn môi trường có sự khác biệt rõ rệt về bản chất pháp lý:

• Về tính chất áp dụng: Quy chuẩn kỹ thuật môi trường vừa là quy phạm pháp luật, vừa là quy phạm kỹ thuật có tính bắt buộc chung. Nó được áp dụng thống nhất thông qua các văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnh hành vi của các tổ chức, cá nhân trong quá trình khai thác và tác động vào môi trường.
• Về tính tự nguyện: Ngược lại, tiêu chuẩn môi trường không mang tính bắt buộc chung mà được áp dụng trên tinh thần tự nguyện. Tiêu chuẩn chỉ trở thành bắt buộc phải tuân thủ khi được viện dẫn cụ thể trong các văn bản quy phạm pháp luật hoặc các quy chuẩn kỹ thuật môi trường tương ứng.

Hệ thống quy chuẩn kỹ thuật môi trường theo pháp luật hiện hành

Hệ thống quy chuẩn kỹ thuật môi trường được phân chia thành nhiều nhóm đối tượng khác nhau nhằm bao quát toàn bộ các yếu tố của hệ sinh thái, cụ thể:

1. Quy chuẩn về chất lượng môi trường xung quanh

Nhóm này tập trung vào việc kiểm soát các yếu tố tự nhiên, bao gồm:

• Nhóm quy chuẩn về chất lượng đất, trầm tích (liên quan chặt chẽ đến trách nhiệm bảo vệ môi trường đất);
• Nhóm quy chuẩn về chất lượng nước mặt, nước dưới đất và bảo vệ môi trường nước biển;
• Nhóm quy chuẩn về chất lượng không khí;
• Nhóm quy chuẩn về ánh sáng, bức xạ;
• Nhóm quy chuẩn về tiếng ồn và độ rung.

2. Quy chuẩn về chất thải và quản lý chất thải

Bao gồm các quy định kiểm soát nguồn phát sinh ô nhiễm:

• Quy chuẩn về nước thải và khí thải (từ hoạt động sản xuất, kinh doanh và phương tiện giao thông);
• Quy chuẩn về quản lý chất thải nguy hại, bãi chôn lấp chất thải rắn, công trình xử lý nước thải tại chỗ, lò đốt chất thải và đồng xử lý chất thải;
• Quy chuẩn về quản lý phế liệu nhập khẩu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất nhằm ngăn chặn việc đưa chất thải vào Việt Nam.

3. Các quy chuẩn khác

Bao gồm giới hạn các chất ô nhiễm khó phân hủy trong nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, hàng hóa và các quy chuẩn khác theo yêu cầu cấp thiết về bảo vệ môi trường, bao gồm cả việc bảo tồn di sản thiên nhiên theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.

Nguyên tắc xây dựng và áp dụng quy chuẩn kỹ thuật môi trường

Nguyên tắc đối với chất lượng môi trường xung quanh

Việc xây dựng phải đảm bảo mục tiêu cải thiện môi trường sống, bảo vệ sức khỏe con người và phát triển bền vững hệ sinh thái; đồng thời phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của Việt Nam và tương đương với các quốc gia phát triển. Khi áp dụng, quy chuẩn là căn cứ để phân loại, đánh giá chất lượng môi trường, thực hiện phân vùng môi trường và làm cơ sở cho việc xem xét thủ tục cấp đổi giấy phép môi trường.

Nguyên tắc đối với chất thải và quản lý chất thải Việc xây dựng và áp dụng quy chuẩn về chất thải phải tuân thủ các nguyên tắc: Tính phù hợp: Phải tương thích với trình độ công nghệ, mức độ phát triển kinh tế - xã hội và khuyến khích sử dụng công nghệ sạch, thân thiện với môi trường. Tính phòng ngừa: Quy chuẩn về quản lý phế liệu nhập khẩu phải đảm bảo ngăn chặn việc lợi dụng để đưa chất thải vào nội địa. Tính cập nhật: Các quy chuẩn phải được rà soát, điều chỉnh định kỳ 05 năm một lần hoặc khi cần thiết theo hướng nghiêm ngặt hơn. Quy chuẩn địa phương có thể được xây dựng nghiêm ngặt hơn quy chuẩn quốc gia. Tính thực thi: Đối với các dự án đầu tư mới hoặc mở rộng, bắt buộc phải đáp ứng yêu cầu mới nhất của quy chuẩn. Các cơ sở đang hoạt động nếu không đáp ứng được yêu cầu mới phải có lộ trình thực hiện hoặc kế hoạch di dời phù hợp.