Trong đời sống dân sự, các tình huống phát sinh tranh chấp về tài sản hoặc lợi ích từ các chương trình trúng thưởng là không hiếm gặp. Một vấn đề pháp lý thường được quan tâm là: Khi một cá nhân mua hàng hóa có kèm theo chương trình trúng thưởng và chia nhỏ hàng hóa đó cho người khác cùng sử dụng, thì quyền sở hữu phần thưởng (nếu có) sẽ thuộc về người mua hay người trực tiếp mở sản phẩm trúng thưởng?
Dưới thực tế, các tranh chấp này thường nảy sinh từ sự thiếu rõ ràng trong việc xác lập quyền sở hữu tài sản và hoa lợi, lợi tức. Để hiểu rõ hơn về cách thức xác định quyền đối với tài sản trong quan hệ lao động hoặc dân sự, người dân có thể tham khảo thêm các quy định liên quan đến quy định về thử việc và quyền lợi hợp pháp để thấy được tầm quan trọng của việc xác lập quyền ngay từ đầu.
Một cá nhân (sau đây gọi là Người A) mua một két bia gồm 24 chai, trong đó có chương trình trúng thưởng xe ô tô. Để liên hoan cùng nhóm bạn (gồm anh B, C, D), Người A đã chia mỗi người 6 chai và yêu cầu mọi người phải uống hết phần của mình, không được để sót. Trong quá trình sử dụng, anh B là người mở nắp chai và may mắn trúng thưởng chiếc xe ô thực tế. Sau đó, giữa các thành viên trong nhóm xảy ra tranh chấp về việc ai là người có quyền nhận giải thưởng là chiếc xe ô tô này.
Để xác định ai là chủ sở hữu hợp pháp của phần thưởng, cần căn cứ vào thời điểm xác lập quyền sở hữu và bản chất của vật được chia tách.
Thứ nhất: Về quyền sở hữu đối với két bia
Tại thời điểm Người A thực hiện giao dịch mua két bia từ người bán, quyền sở hữu đối với toàn bộ 24 chai bia đã được xác lập cho Người A. Căn cứ theo quy định tại Điều 161 Bộ luật Dân sự 2015 về thời điểm xác lập quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản:
Việc Người A chia 6 chai cho mỗi người bạn chỉ là hành vi sử dụng tài sản của mình. Do không có sự chuyển giao quyền sở hữu (tặng cho hoặc bán) đối với từng chai bia cụ thể, nên về mặt pháp lý, quyền sở hữu đối với các chai bia này vẫn thuộc về Người A.
Thứ hai: Về quyền sở hữu đối với phần thưởng (hoa lợi, lợi tức)
Phần thưởng trúng thưởng (chiếc xe ô tô) trong trường hợp này được xem xét dưới góc độ là hoa lợi hoặc lợi tức phát sinh từ tài sản gốc (két bia). Căn cứ theo Điều 224 Bộ lập Dân sự 2015 về xác lập quyền sở hữu đối với hoa lợi, lợi tức:
Việc anh B là người trực tiếp mở nắp chai và phát hiện trúng thưởng không làm thay đổi bản chất quyền sở hữu tài sản đã được xác lập trước đó của Người A. Trừ trường hợp có thỏa thuận khác giữa các bên về việc tặng cho số bia đó, nếu không, anh B không có căn cứ pháp lý để khẳngัด quyền sở hữu đối với chiếc xe.
Dưới góc độ pháp lý, Người A là người có quyền nhận giải thưởng. Tuy nhiên, trong các mối quan hệ dân sự giữa bạn bè, việc áp dụng cứng nhắc các quy định pháp luật đôi khi dẫn đến những xung đột không đáng có, tương tự như các tranh chấp về kỷ luật lao động thường nảy sinh từ sự thiếu thống nhất trong thỏa thuận ban đầu.
Để giải quyết triệt để và giữ gìn mối quan hệ, các bên nên thực hiện các bước sau:
Việc hiểu rõ quyền và nghĩa vụ đối với tài sản không chỉ giúp bảo vệ lợi ích cá nhân mà còn là cơ sở để duy trì sự ổn định trong các quan hệ xã hội, tương tự như cách thức quản lý hợp đồng lao động để đảm bảo quyền lợi cho cả người sử dụng lao động và người lao động.
