Luật bảo hiểm

Từ năm 2020, các chính sách liên quan đến bảo hiểm xã hội (BHXH) có nhiều thay đổi quan trọng do sự điều chỉnh về mức lương tối thiểu vùng và mức lương cơ sở. Việc nắm vững các quy định mới là cần thiết để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người lao động trong quá trình tham gia Luật bảo hiểm xã hội.

Những thay đổi về mức tiền lương đóng bảo hiểm xã hội

Mức đóng BHXH được xác định dựa trên tỷ lệ đóng và mức tiền lương tháng đóng BHXH. Mặc dù tỷ lệ đóng BHXH trong năm 2020 không có sự thay đổi, tuy nhiên mức tiền lương tháng đóng BHXH tối thiểu và tối đa đã biến động do các yếu tố sau:

• Mức lương đóng BHXH tối thiểu: Không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng theo quy định tại thời điểm đó.
• Mức lương đóng BHXH tối đa: Được tính bằng 20 lần mức lương cơ sở.

Sự thay đổi này bắt nguồn từ việc điều chỉnh mức lương tối thiểu vùng áp dụng từ ngày 01/01/2020 và sự điều chỉnh mức lương cơ sở từ ngày 01/7/2020.

Thay đổi liên quan đến chế độ hưu trí

Các quy định về điều kiện hưởng lương hưu và cách tính lương hưu có những điểm cần lưu ý đối với người lao động theo Luật bảo hiểm xã hội 2014 như sau:

1. Độ tuổi hưởng lương hưu khi suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên

Căn cứ theo điểm a khoản 1 Điều 55 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, điều kiện về độ tuổi đối với người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 61% có sự thay đổi qua các giai đoạn:

• Giai đoạn trước năm 2020: Nam đủ 51 tuổi và nữ đủ 46 tuổi (nếu bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên) đã đủ điều kiện hưởng lương hưu.
• Từ năm 2020 trở đi: Điều kiện về độ tuổi được nâng lên, yêu cầu nam phải đủ 55 tuổi và nữ phải đủ 50 tuổi để đủ điều kiện hưởng lương hưu khi suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên.

2. Cách tính lương hưu hàng tháng đối với lao động nam

Căn cứ điểm a khoản 2 Điều 56 và điểm a khoản 2 Điều 74 Luật bảo hiểm xã hội, mức lương hưu hàng tháng được tính bằng tỷ lệ phần trăm tương ứng với số năm đóng BHXH nhân với mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH. Cụ thể:

• Mức hưởng là 45% mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH tương ứng với số năm đóng BHXH.
• Đối với lao động nam nghỉ hưu vào năm 2020, số năm đóng BHXH được tính là 18 năm (khác với năm 2018 là 16 năm và năm 2019 là 17 năm).
• Đối với lao động nữ, phương pháp tính lương hưu trong năm 2020 vẫn giữ nguyên không có sự thay đổi so với các giai đoạn trước đó.

3. Thay đổi mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH để tính lương hưu và trợ cấp một lần

Theo quy định tại điểm e khoản 1 Điều 62 Luật bảo hiểm xã hội, đối với người lao động thuộc đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do Nhà nước quy định, nếu có toàn bộ thời gian đóng BHXH theo chế độ này và tham gia BHXH trong giai đoạn từ năm 2020 đến ngày 31/12/2024, thì mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH để tính lương hưu hoặc trợ cấp một lần sẽ được tính dựa trên 20 năm cuối trước khi nghỉ hưu.

Thay đổi về các khoản trợ cấp bảo hiểm xã hội

Từ ngày 01/7/2020, mức lương cơ sở tăng từ 1.490.000 đồng/tháng lên 1.600.000 đồng/tháng. Do đó, các khoản trợ cấp dựa trên mức lương cơ sở cũng được điều chỉnh tăng theo, cụ thể:

1. Trợ cấp một lần khi sinh con

Căn cứ Điều 38 Luật bảo hiểm xã hội 2014, lao động nữ sinh con hoặc nhận nuôi con nuôi dưới 06 tháng tuổi được hưởng trợ cấp một lần cho mỗi con bằng 02 lần mức lương cơ sở:

• Giai đoạn từ 01/01/2020: Mức trợ cấp là 2 x 1.490.000 = 2.980.000 đồng.
• Giai đoạn từ 01/7/2020: Mức trợ cấp tăng lên 2 x 1.600.000 = 3.200.000 đồng (tăng thêm 220.000 đồng).

2. Trợ cấp dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau thai sản hoặc ốm đau

Theo Điều 29 và Điều 41 Luật bảo hiểm xã hội, người lao động nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau khi nghỉ ốm đau hoặc thai sản được hưởng trợ cấp một ngày bằng 30% mức lương cơ sở:

• Giai đoạn từ 01/01/2020: Mức trợ cấp là 30% x 1.490.000 = 447.000 đồng/ngày.
• Giai đoạn từ 01/7/2020: Mức trợ cấp tăng lên 30% x 1.600.000 = 480.000 đồng/ngày (tăng thêm 33.000 đồng/ngày).

3. Trợ cấp mai táng

Căn cứ Điều 66 Luật bảo hiểm xã hội 2014, người lo mai táng được hưởng trợ cấp mai táng bằng 10 lần mức lương cơ sở:

• Giai đoạn từ 01/01/2020: Mức trợ cấp là 10 x 1.490.000 = 14.900.000 đồng.
• Giai đoạn từ 01/7/2020: Mức trợ cấp tăng lên 10 x 1.600.000 = 16.000.000 đồng (tăng thêm 1,1 triệu đồng).

Cải cách về sổ bảo hiểm xã hội và dữ liệu điện tử

Công tác hiện đại hóa quản lý BHXH hướng tới việc số hóa các quy trình nghiệp vụ theo lộ trình của Nhà nước:

1. Thay thế sổ bảo hiểm xã hội bằng thẻ bảo hiểm xã hội điện tử

Theo khoản 2 Điều 96 Luật bảo hiểm xã dụng, có định hướng về việc thay thế sổ BHXH giấy bằng thẻ BHXH điện tử để thuận tiện cho việc quản lý và sử dụng. Tuy nhiên, tại thời điểm năm 2020, các quy trình chuyển đổi này vẫn đang trong quá trình triển khai thực tế.

2. Hoàn thiện cơ sở dữ liệu điện tử về bảo hiểm xã hội

Theo khoản 2 Điều 9 Luật bảo hiểm xã hội, mục tiêu đến năm 2020 là hoàn thành việc xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu điện tử về quản lý BHXH trên phạm vi cả nước. Chính phủ đã giao Bảo hiểm xã hội Việt Nam thực hiện Đề án đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phát triển dịch vụ công trực tuyến mức độ 4 và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về BHXH nhằm đảm bảo tính kết nối, chia sẻ dữ liệu đồng bộ với các cơ sở dữ liệu quốc gia khác. Việc cập nhật mã số và đồng bộ thông tin định danh người tham gia là trọng tâm trong giai đoạn này để nâng cao hiệu quả quản lý thu, chi trả và quản lý quá trình đóng BHXH.

Để hiểu rõ hơn về quyền lợi của bản thân trong các trường hợp cụ thể như chế độ thai sản hay thất nghiệp, người lao động có thể tìm hiểu thêm về Luật bảo hiểm thai sản 2019 hoặc Luật bảo hiểm thất nghiệp để có sự chuẩn bị tốt nhất.