Luật bảo hiểm xã hội

Bảo hiểm xã hội (BHXH) đóng vai trò là trụ cột quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội tại Việt Nam, nhằm bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi gặp các rủi ro về sức khỏe, tai nạn hoặc khi hết tuổi lao động. Để hiểu rõ quyền lợi và trách nhiệm của các bên liên quan, việc nắm vững các quy định tại Luật bảo hiểm xã hội 2014 là vô cùng cần thiết.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Theo quy định tại Điều 1 Luật Bảo hiểm xã lịch số 58/2014/QH13, luật này điều chỉnh các vấn đề về chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội; quyền và trách nhiệm của người lao động, người sử dụng lao động; cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến BHXH; quản lý nhà nước về BHXH và quỹ bảo hiểm xã hội.

Đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc

Người lao động là công dân Việt Nam thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc bao gồm:

• Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng có thời hạn từ đủ 03 tháng đến dưới 12 tháng (bao gồm cả trường hợp ký kết với người đại diện pháp luật của người dưới 15 tuổi).
• Người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng đến dưới 03 tháng.
• Cán bộ, công chức, viên chức.
• Các lực lượng vũ trang: Công nhân quốc phòng, công nhân công an; sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan, chiến sĩ thuộc Quân đội nhân dân và Công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởng lương tương ứng.
• Người đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng quy định tại Luật người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
• Người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã có hưởng tiền lương.
• Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, phường, thị trấn.

Ngoài ra, người lao động là công dân nước ngoài vào làm việc tại Việt Nam nếu có giấy phép lao động hoặc chứng chỉ/giấy phép hành nghề do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp cũng thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

Đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện

Khác với hình thức bắt buộc, Luật bảo hiểm xã hội tự nguyện quy định đối tượng tham gia là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên và không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Đây là hình thức do Nhà nước tổ chức, cho phép người tham gia chủ động lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập cá nhân.

Các chế độ bảo hiểm xã hội hiện hành

Căn cứ Điều 4 Luật Bảo hiểm xã hội số 58/2014/QH13, các chế độ được phân chia rõ rệt theo loại hình tham gia:

• Chế độ BHXH bắt buộc: Bao gồm 05 chế độ chính là ốm đau, thai sản, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, hưu trí và tử tuất.
• Chế độ BHXH tự nguyện: Tập trung vào hai chế độ cốt lõi là hưu trí và tử tuất.
• Chế độ bảo hiểm hưu trí bổ sung: Do Chính phủ quy định nhằm mục tiêu tăng cường thu nhập cho người lao động khi về già.

Nguyên tắc đóng và hưởng bảo hiểm xã hội

Việc thực hiện các chế độ BHXH phải tuân thủ các nguyên tắc cốt lõi nhằm đảm bảo tính công bằng và bền vững của quỹ:

• Mức hưởng: Được xác định dựa trên mức đóng, thời gian đóng BHXH và có sự chia sẻ giữa những người tham tương hỗ lẫn nhau.
• Căn cứ đóng: Đối với BHXH bắt buộc, mức đóng được tính trên tiền lương tháng của người lao động. Đối với BHXH tự nguyện, mức đóng căn cứ vào mức thu nhập tháng do người lao động tự lựa chọn.
• Sự kết hợp giữa các loại hình: Người lao động có cả thời gian đóng BHXH bắt buộc và tự nguyện sẽ được hưởng chế độ hưu trí và tử tuất dựa trên tổng thời gian đã đóng.
• Lưu ý về việc rút một lần: Thời gian đóng BHXH đã được sử dụng để tính hưởng BHXH một lần thì không được tính vào thời gian làm cơ sở để tính hưởng các chế độ BHXH sau này.

Để hiểu rõ hơn về các quyền lợi cụ thể như luật bảo hiểm xã hội vợ đẻ chồng được nghỉ hay cách tính lương hưu, người lao động cần theo dõi sát các văn bản hướng dẫn thi hành để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của mình.

Quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội Chính phủ là cơ quan thống nhất quản lý nhà nước về BHXH trên phạm vi cả nước. Trong đó, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội chịu trách nhiệm chính trước Chính phủ trong việc thực hiện quản lý này. Các bộ, cơ quan ngang bộ cũng thực hiện quản lý trong phạm vi nhiệm vụ được giao. Cơ quan Bảo hiểm xã hội Việt Nam đóng vai trò phối hợp chặt chẽ với các Bộ, ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để đảm bảo công tác thu, chi, bảo toàn và phát triển quỹ BHXH được minh bạch, đúng pháp luật. Xem thêm các chủ đề khác

• /tin-tuc/luat-bao-hiem-xa-hoi_vo-de-chong-duoc-nghiLuật Bảo hiểm xã hội số 58/2014/QH13
• Luật Bảo hiểm xã hội số 71/2006/QH11