Trình tự giải quyết ly hôn đơn phương

Ly hôn là sự lựa chọn cuối cùng và không ai mong muốn trong một quan hệ hôn nhân. Việc nắm rõ các quy định pháp luật về trình tự, thủ tục giải quyết ly hôn đơn phương sẽ giúp các đương sự chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Khái niệm về ly hôn và quyền yêu cầu giải quyết ly hôn

Ly hôn là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án hoặc quyết định có hiệu quyết định pháp luật của Tòa án. Theo quy định tại Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, những đối tượng có quyền yêu cầu giải quyết ly hôn bao gồm:

• Vợ, chồng hoặc cả hai người.
• Cha, mẹ, người thân thích khác trong trường hợp một bên vợ chồng không thể nhận thức, làm chủ hành vi của mình đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do người còn lại gây ra.

Lưu ý quan trọng: Pháp luật quy định chồng không được quyền yêu cầu ly hôn khi vợ đang trong giai đoạn mang thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Tuy nhiên, nếu người vợ thuộc trường hợp này thì vẫn có quyền gửi đơn yêu cầu Tòa án giải quyết cho ly hôn.

Điều kiện để được chấp nhận yêu cầu ly hôn

Quan hệ hôn nhân có thể chấm dứt dựa trên sự thỏa thuận của hai bên hoặc theo yêu cầu đơn phương từ một phía. Cụ thể:

Đối với ly hôn thuận tình

Để được công nhận là thuận tình ly hôn, cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện về sự tự nguyện và thống nhất giữa hai vợ chồng đối với các vấn đề: quan hệ hôn nhân, việc chia tài sản, quyền nuôi con và nghĩa vụ cấp dưỡng. Quá trình này thường đi kèm với hoà giải trong giải quyết yêu cầu thuận tình ly hôn để tìm tiếng nói chung.

Đối với ly hôn đơn phương

Việc cho phép ly hôn đơn phương được xem xét khi có các căn cứ chứng minh hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo quyết định chấm dứt quan hệ vợ chồng, bao gồm:

• Có hành vi bạo lực gia đình gây hậu quả nghiêm trọng.
• Vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài.
• Vợ hoặc chồng bị Tòa án tuyên bố mất tích.
• Một bên bị bệnh tâm thần hoặc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ hành vi, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do người còn lại gây ra.

Trình tự và thẩm quyền giải quyết ly hôn đơn phương

Khi một bên nộp đơn yêu cầu ly hôn, Tòa án sẽ tiến hành các bước theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Thẩm quyền của Tòa án

Căn cứ Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án nhân dân cấp huyện có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm các vụ việc ly hôn. Đối với trường hợp quy định về ly hôn đơn phương, Tòa án nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc sẽ là cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

Hồ sơ cần chuẩn bị

Về cơ bản, hồ sơ ly hôn đơn phương bao gồm các tài liệu sau:

• Đơn khởi kiện (về việc ly hôn) - sử dụng mẫu được ban hành kèm theo Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP.
• Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn (bản chính).
• Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân của vợ và chồng (bản sao có chứng thực).
• Giấy khai sinh của các con (nếu có con chung - bản sao có chứng thực).
• Sổ hộ khẩu hoặc giấy tờ xác nhận cư trú (bản sao có chứng thực).
• Các giấy tờ chứng minh quyền sở hữu đối với tài sản chung (nếu có tranh chấp về tài sản).

Giải quyết vấn đề con chung và tài sản sau ly hôn

Quyền nuôi con và nghĩa vụ cấp dưỡng

Theo Điều 80 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, nếu vợ chồng thỏa thuận được người trực tiếp nuôi con và mức cấp dưỡng thì Tòa án sẽ công nhận. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi dựa trên quyền lợi về mọi mặt của con (điều kiện kinh tế, thời gian chăm sóc, môi trường sống...). Lưu ý, nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con. Người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng theo mức thỏa thuận hoặc theo quy định pháp luật dựa trên thu nhập và nhu cầu thiết yếu của con.

Chia tài sản khi ly hôn

Về nguyên tắc, tài sản được chia theo sự thỏa thuận. Nếu không thể thỏa thuận, Tòa án sẽ giải quyết dựa trên các căn cứ: hoàn cảnh gia đình; công sức đóng góp của mỗi bên vào việc tạo lập, duy trì tài sản chung; bảo vệ lợi ích chính đáng trong sản xuất, kinh doanh và lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ vợ chồng.

Thời gian giải quyết và án phí

Thời gian giải quyết vụ án ly hôn đơn phương thường kéo dài từ 04 đến 06 tháng kể từ ngày thụ lý. Tuy nhiên, nếu phát sinh các tranh chấp phức tạp về tài sản hoặc quyền nuôi con, thời gian có thể kéo dài hơn theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.

Về án phí, căn cứ Nghị quyết 326/2016/NQ-UBTVQH14:

• Án phí cho vụ việc ly hôn không có tranh chấp tài sản là 300.000 đồng.
• Đối với vụ việc có tranh chấp tài sản, đương sự phải chịu thêm án phí tương ứng với giá trị phần tài sản đang tranh chấp.