Thủ tục khai sinh cho con mang họ mẹ

Trong các thủ tục hộ tịch, việc xác định họ, tên cho trẻ khi sinh ra là vấn đề quan trọng và thường được nhiều gia đình quan tâm. Thông thường, trẻ em có thể được khai sinh theo họ của cha hoặc cả cha và mẹ. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành cũng quy định các trường hợp cụ thể để trẻ có thể mang họ của mẹ.

Trẻ em có được khai sinh mang họ mẹ không?

Căn cứ vào các quy định tại Nghị định số 123/2015/NĐ-CP hướng dẫn Luật Hộ tịch, việc đăng ký khai sinh cho con theo họ mẹ được thực hiện trong hai trường hợp chính sau đây:

Trường hợp 1: Theo thỏa thuận của cha mẹ hoặc theo tập quán

Dựa trên quy định tại Khoản 1 Điều 4 Nghị định số 123/2015/NĐ-CP, việc xác định họ, chữ đệm, tên và dân tộc của trẻ em được thực hiện như sau:

• Theo thỏa thuận: Họ, chữ đệm, tên và dân tộc của trẻ được xác định dựa trên sự thống nhất giữa cha và mẹ. Sự thỏa thuận này phải được thể hiện rõ ràng trong Tờ khai đăng ký khai sinh. Do đó, nếu cha và mẹ cùng đồng ý để con mang họ mẹ, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ thực hiện theo nguyện vọng này.
• Theo tập quán: Trong trường hợp cha và mẹ không có thỏa thuận hoặc không thể thống nhất được việc chọn họ cho con, thì việc xác định họ của trẻ sẽ được thực hiện theo tập quán tại địa phương đó.

Như vậy, pháp luật tạo điều kiện linh hoạt để cha mẹ quyết định danh tính cho con dựa trên sự tự nguyện, không bắt buộc mặc định phải là họ cha.

Trường hợp 2: Khi chưa xác định được cha

Đối với những trường hợp đặc biệt khi người mẹ chưa thể xác định được người cha của đứa trẻ, pháp luật có quy định cụ thể để bảo vệ quyền lợi và danh tính cho trẻ. Căn cứ Khoản 2 Điều 15 Nghị định số 123/2015/NĐ-CP:

• Khi chưa xác định được cha, các thông tin về họ, dân tộc, quê quán và quốc tịch của con sẽ được xác định theo thông tin của người mẹ.
• Trong Sổ hộ tịch và Giấy khai sinh của trẻ, phần ghi về thông tin cha sẽ được để trống.

Trong một số tình huống phức tạp hơn liên quan đến yếu tố nước ngoài, người dân cần lưu ý các điều kiện đăng ký khai sinh kết hợp nhận cha, mẹ, con có yếu tố nước ngoài để chuẩn bị hồ sơ chính xác nhất.

Thủ tục đăng ký khai sinh cho con mang họ mẹ

Để thực hiện việc đăng ký khai sinh cho con theo họ mẹ, người đi đăng ký cần tuân thủ các quy định về hồ sơ và thẩm quyền như sau:

Hồ sơ cần chuẩn bị

Căn cứ Điều 16 Luật Hộ tịch 2014 và Nghị định số 123/2015/NĐ-CP, hồ sơ bao gồm:

• Tờ khai đăng ký khai sinh: Theo mẫu quy định của cơ quan có thẩm quyền.
• Giấy chứng sinh: Bản chính Giấy chứng sinh do cơ sở y tế cấp. Trong trường hợp trẻ sinh ra ngoài cơ sở y tế mà không có giấy chứng sinh, cần có văn bản xác nhận của người làm chứng về việc sinh; nếu không có người làm chứng thì phải có giấy cam đoan về việc sinh.
• Giấy tờ tùy thân: Người đi đăng ký cần xuất trình bản chính một trong các loại giấy tờ như Chứng minh nhân dân, Thẻ căn cước công dân hoặc Hộ chiếu còn giá trị sử dụng để chứng minh nhân thân (theo Điều 2 Nghị định 123/2015/NĐ-CP).

Lưu ý: Nếu cha mẹ có đăng ký kết hôn, người đi đăng ký cần xuất trình Giấy chứng nhận kết hôn của cha, mẹ trẻ em để làm căn cứ xác định quan hệ giữa các bên.

Thẩm quyền và thời hạn giải quyết

• Cơ quan có thẩm quyền: Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã nơi cư trú của người cha hoặc người mẹ thực hiện việc đăng ký khai sinh. Trường hợp trẻ chưa xác định được cha, UBND cấp xã nơi trẻ đang cư trú có trách nhiệm đăng ký khai sinh cho trẻ.
• Thời hạn: Việc đăng ký khai sinh phải được thực hiện ngay sau khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ theo quy định tại Khoản 2 Điều 16 Luật Hộ tịch 2014.
• Lệ phí: Theo quy định, trường hợp đăng ký khai sinh đúng hạn đối với công dân Việt Nam cư trú trong nước sẽ được miễn lệ phí đăng ký hộ tịch.

Một số lưu ý quan trọng về quản lý hộ tịch

Việc xác định họ tên cho con là bước khởi đầu quan trọng để hình thành các giấy tờ pháp lý sau này. Nếu sau khi đã có Giấy khai sinh nhưng vì lý do nào đó cần thực hiện thay đổi thông tin trên giấy khai sinh (như thay đổi họ, tên), người dân phải tuân thủ các trình tự, thủ tục nghiêm ngặt về việc cải chính hộ tịch theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, trong trường hợp cha mẹ chưa đăng ký kết hôn nhưng muốn con được mang họ cha ngay từ khi làm khai sinh, cần tìm hiểu kỹ các hướng dẫn về đăng ký khai sinh có tên cha khi chưa đăng ký kết hôn để hoàn thiện đầy đủ các giấy tờ chứng minh quan hệ cha - con theo quy định.

Tóm lại, pháp luật Việt Nam hiện nay cho phép sự linh hoạt trong việc lựa chọn họ cho trẻ em (theo họ mẹ hoặc họ cha) dựa trên sự thỏa thuận của cha mẹ hoặc tập quán địa phương, nhằm đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho sự phát triển của trẻ.

Xem thêm các chủ đề khác

• Nghị định số 123/2015/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hộ tịch
• Thay đổi thông tin trên giấy khai sinh