Làm lại chứng minh thư ở nơi không có hộ khẩu

Khi bị mất hoặc hư hỏng Chứng minh nhân dân (CMND), nhiều công dân thường thắc mắc về việc có thể thực hiện thủ tục cấp lại tại nơi tạm trú hay bắt buộc phải về quê (nơi đăng ký hộ khẩu thường trú). Bài viết dưới đây sẽ làm rõ các quy định pháp luật liên quan đến thẩm quyền và thủ tục cấp, đổi CMND theo khung pháp lý hiện hành.

Quy định về Chứng minh nhân dân

Căn cứ Nghị định số 05/1999/NĐ-CP, Chứng minh nhân dân là loại giấy tờ tùy thân do cơ quan Công an có thẩm quyền cấp cho công dân Việt Nam từ đủ 14 tuổi trở lên, đang cư trú trên lãnh thổ Việt Nam. Loại giấy tờ này nhằm xác nhận các đặc điểm riêng và nội dung cơ bản của mỗi cá nhân, phục vụ việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của công dân trong đi lại và giao dịch trên toàn lãnh thổ Việt Nam.

Về cấu trúc và thời hạn sử dụng, theo Thông tư số 57/2013/TT-BCA, CMND có các đặc điểm sau:

• Số định danh: Mỗi công dân chỉ được cấp một CMND và có một số riêng gồm 12 chữ số tự nhiên.
• Thời hạn sử dụng: Có giá trị 15 năm kể từ ngày cấp, đổi hoặc cấp lại.
• Hình thức: CMND hình chữ nhật, in hoa văn màu xanh trắng nhạt, có mã vạch hai chiều lưu trữ thông tin cơ bản.

Thẩm quyền và việc làm lại CMND tại nơi không có hộ khẩu

Một trong những vấn đề quan trọng nhất là xác định thẩm quyền giải quyết khi công dân không thể về nơi đăng ký thường trú để làm thủ tục.

Thẩm quyền cấp, đổi CMND

Theo quy định tại Điểm 5 Mục II Thông tư số 04/1999/TT-BCA(C13), công dân thuộc diện được cấp CMND hiện đang đăng ký hộ khẩu thường trú tại địa phương nào thì do Công an cấp huyện nơi đó thực hiện thủ tục cấp CMND.

Như vậy, về nguyên tắc pháp lý, khi bị mất hoặc hư hỏng CMND, công dân phải về nơi mình có đăng ký hộ khẩu thường trú để làm thủ tục cấp lại. Việc thực hiện tại nơi không có hộ khẩu (nơi tạm trú) không được quy định trong thẩm quyền giải quyết của Công an cấp huyện theo các văn bản hướng dẫn này.

Các trường hợp phải đổi hoặc cấp lại CMND

Căn cứ Điều 5 Nghị định 05/1999/NĐ-CP, các trường hợp sau đây bắt buộc phải làm thủ tục đổi hoặc cấp lại:

• CMND hết thời hạn sử dụng.
• CMND bị hư hỏng, không còn sử dụng được.
• Có sự thay đổi về họ, tên, chữ đống, ngày, tháng, năm sinh.
• Thay đổi nơi đăng ký hộ khẩu thường trú ra ngoài phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
• Thay đổi các đặc điểm nhận dạng cá nhân.
• Trường hợp bị mất CMND thì phải làm thủ tục cấp lại.

Thủ tục và thời hạn giải quyết

Để thực hiện việc cấp lại hoặc đổi CMND, công dân cần chuẩn bị hồ sơ theo hướng dẫn tại các văn bản của Bộ Công an, bao gồm:

• Đơn trình bày rõ lý do (đối với trường hợp cấp lại do mất) có xác nhận của Công an xã, phường, thị trấn nơi đăng ký hộ khẩu thường trú.
• Xuất trình sổ hộ khẩu thường trú hoặc các giấy tờ chứng minh cư trú hợp pháp.
• Đối với trường hợp thay đổi thông tin nhân thân: Xuất trình quyết định của cơ quan có thẩm quyền cho phép thay đổi họ, tên, ngày sinh...
• Chụp ảnh và in vân tay hai ngón trỏ theo quy định.
• Nộp lại CMND cũ (nếu là trường hợp đổi do hết hạn hoặc thay đổi thông tin).

Thời hạn giải quyết:

• Tại các thành phố, thị xã: Không quá 07 ngày làm việc đối với cấp mới/cấp đổi; không quá 15 ngày làm việc đối với cấp lại.
• Tại các huyện miền núi, vùng cao, biên giới, hải đảo: Thời gian giải quyết không quá 20 ngày làm việc cho tất cả các trường hợp.
• Các khu vực còn lại: Không quá 15 ngày làm việc cho tất cả các trường hợp.

Lưu ý về đối tượng tạm thời chưa được cấp CMND

Theo Điều 4 Nghị định 05/1999/NĐ-CP, một số nhóm đối tượng sau đây tạm thời chưa được cấp CMND:

• Người đang bị tạm giam, đang thi hành án phạt tù tại trại giam; người đang chấp hành quyết định đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục hoặc cơ sở chữa bệnh.
• Người đang mắc bệnh tâm thần hoặc các bệnh khác làm mất khả năng điều khiển hành vi của bản thân.

Khi những đối tượng này hết thời hạn chấp hành án hoặc khỏi bệnh, họ sẽ được thực hiện thủ tục cấp CMND theo quy định.

Thông tin thêm về Căn cước công dân (CCCD)

Trong giai đoạn sau này, khi Luật Căn cước công dân 2014 có hiệu lực, mã số trên thẻ CCCD chính là mã số định danh cá nhân. Thẻ CCCD có giá trị pháp lý tương đương với CMND cũ, và công dân có thể sử dụng CMND cho đến khi hết thời hạn ghi trên thẻ hoặc thực hiện đổi sang CCCD để thuận tiện hơn trong các giao dịch dân sự.