Tại Việt Nam, khái niệm về “công ty đại chúng” được thiết lập rõ nét hơn kể từ khi Luật Chứng khoán ra đời, nhằm tạo ra cơ chế pháp lý riêng biệt để điều chỉnh các hoạt động huy động vốn rộng rãi từ công chúng. Việc hiểu rõ bản chất và các điều kiện để một doanh nghiệp trở thành công ty đại chúng là vô cùng quan trọng đối với các nhà đầu tư cũng như chủ sở hữu doanh nghiệp.
Dựa trên các quy định pháp luật về chứng khoán, công ty đại chúng được xác định là công nghệ cổ phần thuộc một trong ba trường hợp cụ thể sau đây:
Như vậy, tùy vào từng trường hợp mà trạng thái công ty đại chúng được xác lập theo cách khác nhau. Ở hai trường hợp đầu tiên, việc trở thành công ty đại chúng là kết quả của quá trình chủ động thực hiện các thủ tục phát hành hoặc niêm yết của doanh nghiệp. Đối với trường hợp thứ ba, một công ty cổ phần sẽ "nghiễm nhiên" đạt tiêu chuẩn về quy mô vốn và số lượng cổ đông để trở thành công ty đại chúng, nhưng doanh nghiệp vẫn phải thực hiện đầy đủ thủ tục đăng ký theo quy định.
Về mặt quản lý nhà nước, khi đã trở thành công ty đại chúng, doanh nghiệp sẽ chịu sự giám sát của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước bên cạnh sự quản lý của Sở Kế toán và Đầu tư. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chú trọng hơn đến việc tại sao cần công bố thông tin doanh nghiệp để đảm bảo tính minh bạch trước các nhà đầu tư.
Đặc trưng cốt lõi của công ty đại chúng là sự tham gia của nguồn vốn từ bên ngoài với số lượng lớn nhà đầu tư. Do đó, yêu cầu về quản trị công ty (corporate governance) trở nên khác biệt và phức tạp hơn so với mô hình quản lý nội bộ thông thường tại các doanh nghiệp nhỏ hoặc so sánh văn phòng luật sư và công ty luật về mặt cấu trúc quản trị.
Để được công nhận là công ty đại chúng, doanh nghiệp cần đáp ứng các tiêu chí về vốn, năng lực kinh doanh và cơ cấu cổ đông như sau:
Lưu ý rằng pháp luật không quy định bắt buộc về tỷ lệ hay thời gian nắm giữ cổ phiếu của các thành viên Ban lãnh đạo đối với công ty đại chúng thông thường, nhưng sẽ có những yêu cầu khắt khe hơn nếu doanh nghiệp hướng tới việc niêm yốt trên sàn giao dịch.
Khi một công ty đại chúng muốn tiến hành niêm yết cổ phiếu tại Sở giao dịch chứng khoán, các tiêu chuẩn sẽ được nâng cao đáng kể:
Khi đáp ứng đủ các điều kiện nêu trên, doanh nghiệp có trách nhiệm thực hiện thủ tục đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước.
Theo quy định tại Điều 26 Luật Chứng khoán, hồ sơ đăng ký công ty đại chúng bao gồm:
Trong vòng 90 ngày kể từ ngày trở thành công ty đại chúng (tính từ ngày hoàn thành việc góp vốn đầy đủ và số lượng cổ đông đạt ngưỡng quy định), doanh nghiệp phải nộp hồ sơ đăng ký lên Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Trong thời hạn 07 ngày kể từ khi nhận được hồ sơ hợp lệ, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ thực hiện công bố tên và các thông tin liên quan của công ty đại chúng trên phương tiện thông tin của mình.
Công ty đại chúng không chỉ tuân thủ Luật Doanh nghiệp mà còn phải chịu sự điều chỉnh nghiêm ngặt bởi Luật Chứng khoán và các quy định về quản trị công ty do Bộ Tài chính ban hành. Các nguyên tắc cốt lõi bao gồm:
Việc duy trì sự minh bạch trong quá trình chuyển nhượng vốn góp trong công ty cổ phần và các hoạt động quản trị khác là yếu tố then chốt để duy trì niềm tin của thị trường và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp trên sàn chứng khoán.
