Thành lập hộ kinh doanh cá thể

Tại Việt Nam, hình thức kinh doanh hộ gia đình rất phổ biến thông qua các cửa hàng tạp hóa, quán cà phê hay các cơ sở ăn uống nhỏ lẻ trên các tuyến phố. Đây là mô hình kinh doanh phù hợp với những cá nhân hoặc nhóm cá nhân có quy mô sản xuất, kinh doanh nhỏ, chưa đủ điều kiện về cơ sở vật chất hoặc năng lực quản lý để vận hành theo mô hình công ty. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp các thông tin pháp lý cần thiết về việc thành lập hộ kinh doanh cá thể.

Quy định về hộ kinh doanh theo pháp luật

Khái niệm và đặc điểm của hộ kinh doanh được quy định cụ thể tại Nghị định số 78/2015/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp. Cụ thể, đối tượng hộ kinh doanh bao gồm:

• Chủ thể: Hộ kinh doanh do một cá nhân là công dân Việt Nam hoặc một nhóm người hoặc một hộ gia đình làm chủ.
• Địa điểm và lao động: Chỉ được đăng ký kinh doanh tại một địa điểm duy nhất và sử dụng không quá mười lao động.
• Trách nhiệm pháp lý: Hộ kinh doanh không có con dấu riêng và chủ hộ phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với các hoạt động kinh doanh.

Trường hợp không phải đăng ký kinh doanh

Theo quy định, các trường hợp sau đây không bắt buộc phải thực hiện thủ tục đăng ký hộ kinh doanh (trừ trường hợp kinh doanh ngành, nghề có điều kiện): Hộ gia đình sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối và những người bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lưu động, làm dịch vụ có thu nhập thấp. Mức thu nhập thấp cụ thể sẽ do Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quy định trên phạm vi địa phương.

Trường hợp bắt buộc phải chuyển đổi mô hình

Khi hộ kinh doanh có sự thay đổi về quy mô lao động, cụ thể là sử dụng thường xuyên hơn mười lao động, chủ hộ cần thực hiện thủ tục chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp để đảm bảo tuân thủ đúng quy định của pháp luật.

Hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh cá thể

Khác với hồ sơ thành lập công ty, hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh có sự đơn giản hơn. Một bộ hồ sơ đầy đủ bao gồm:

• Giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh.
• Bản sao Giấy chứng minh nhân dân (CMND) của các cá nhân tham gia hộ kinh doanh hoặc người đại diện hộ gia đình.
• Biên bản họp nhóm cá nhân về việc thành lập hộ kinh doanh (áp dụng đối với trường hợp hộ kinh doanh do một nhóm cá nhân thành lập).

Lưu ý về điều kiện ngành nghề:

• Đối với các ngành, nghề yêu cầu phải có chứng chỉ hành nghề: Phải nộp kèm bản sao hợp lệ chứng chỉ hành nghề của cá nhân hoặc đại diện hộ gia đình.

Trình tự và thủ tục thành lập hộ kinh doanh

Căn cứ theo Nghị định số 78/2015/NĐ-CP, quy trình đăng ký được thực hiện qua các bước sau:

Bước 1: Nộp hồ sơ

Cá nhân, nhóm cá nhân hoặc người đại diện hộ gia đình gửi Giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh đến Cơ quan Đăng ký kinh doanh cấp huyện nơi đặt địa điểm kinh doanh. Nội dung Giấy đề nghị phải thể hiện rõ: Tên hộ kinh doanh, địa chỉ địa điểm kinh doanh, ngành, nghề kinh doanh, số vốn kinh doanh và thông tin cá nhân của chủ hộ (họ tên, số CMND, ngày cấp, địa chỉ cư trú).

Bước 2: Tiếp nhận và xử lý hồ sơ

Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện có trách nhiệm tiếp nhận hồ sơ và trao Giấy biên nhận. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ, cơ quan này sẽ cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh nếu đáp ứng đủ các điều kiện: Ngành nghề không thuộc danh mục cẩm kinh doanh; Tên hộ kinh doanh phù hợp quy định pháp luật; và đã nộp đủ lệ phí theo quy định.

Trường hợp hồ sơ chưa hợp lệ, trong thời hạn 05 ngày làm việc, cơ quan đăng ký kinh doanh phải thông báo rõ nội dung cần sửa đổi, bổ sung bằng văn bản cho người thành lập.

Bước 3: Giải quyết khiếu nại

Nếu sau 05 ngày làm việc kể từ ngày nộp hồ sơ mà người đăng ký không nhận được Giấy chứng nhận hoặc thông báo yêu cầu sửa đổi, bổ sung, người đăng ký có quyền thực hiện quyền khiếu nại theo quy định của pháp luật.

Bước 4: Phối hợp quản lý

Định kỳ vào tuần đầu tiên hàng tháng, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện sẽ gửi danh sách các hộ kinh doanh đã đăng ký trong tháng trước cho cơ quan thuế cùng cấp và các cơ quan quản lý ngành kinh tế - kỹ thuật liên quan để phối hợp quản lý.

Các loại thuế và lệ phí phải nộp

Khi hoạt động dưới hình thức hộ kinh doanh, chủ hộ cần lưu ý các nghĩa vụ tài chính sau:

Lệ phí đăng ký

Căn cứ theo Thông tư số 176/2012/TT-BTC, mức lệ phí đăng ký hộ kinh doanh là 100.000 đồng/lần.

Thuế môn bài (Lệ phí môn bài)

Mức thuế môn bài được xác định dựa trên thu nhập hàng tháng của hộ kinh doanh:

• Thu nhập trên 1.500.000 đồng: 1.000.000 đồng/năm.
• Thu nhập từ trên 1.000.000 đến 1.500.000 đồng: 750.000 đồng/năm.
• Thu nhập từ trên 750.000 đến 1.000.000 đồng: 500.000 đồng/năm.
• Thu nhập từ trên 500.000 đến 750.000 đồng: 300.000 đồng/năm.
• Thu nhập từ trên 300.000 đến 500.000 đồng: 100.000 đồng/năm.
• Thu nhập bằng hoặc thấp hơn 300.000 đồng: 50.000 đồng/năm.

Thuế Giá trị gia tăng (GTGT)

Áp dụng phương pháp thuế khoán dựa trên doanh thu theo từng lĩnh vực:

• Phân phối, cung cấp hàng hóa: 1%.
• Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu: 5%.
• Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hóa, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu: 3%.
• Các hoạt động kinh doanh khác: 2%.

Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN)

Cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 100 triệu đồng/năm trở xuống không phải nộp thuế TNCN. Đối với trường hợp vượt ngưỡng, mức thuế được tính theo tỷ lệ doanh thu:

• Phân phối, cung cấp hàng hóa: 0,5%.
• Dịch vụ, xây lập không bao thầu nguyên vật liệu: 2%.
• Hoạt động cho thuê tài sản, đại lý bảo hiểm, xổ số, bán hàng đa cấp: 5%.
• Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hóa, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu: 1,5%.
• Các hoạt động kinh doanh khác: 1%.