Hộ kinh doanh là một hình thức kinh doanh phổ biến tại Việt Nam, có quy mô nhỏ hơn so với loại hình doanh nghiệp. Mặc dù hoạt động trong phạm vi hẹp hơn về mặt địa lý và số lượng lao động, nhưng hộ kinh doanh vẫn được pháp luật bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp các quy định chi tiết về việc đăng ký và quản lý giấy đăng ký hộ kinh doanh theo khung pháp lý hiện hành tại thời điểm năm 2020.
Quy định về cấp giấy đăng ký hộ kinh doanh
Căn cứ pháp lý
Các nội dung về đăng ký hộ kinh doanh được điều chỉnh bởi các văn bản quy phạm pháp luật sau:
- Luật Doanh nghiệp 2014;
- Nghị định số 78/2015/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp;
- Nghị định số 108/2018/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 78/2015/NĐ-CP.
Khái quát quy định về đối tượng và phạm vi hoạt động
Theo các quy định tại thời điểm này, đặc điểm của hộ kinh doanh được xác lập dựa trên các tiêu chí về chủ thể và quy mô lao động:
- Chủ thể: Hộ kinh doanh do một cá nhân là công dân Việt Nam hoặc một nhóm người/hộ gia đình làm chủ.
- Địa điểm và lao động: Chỉ được đăng ký kinh doanh tại một địa điểm duy nhất và sử dụng không quá mười lao động.
- Trách nhiệm tài sản: Hộ kinh doanh không có con dấu pháp nhân và chủ hộ phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với các nghĩa vụ phát sinh từ hoạt động kinh doanh.
Pháp luật cũng quy định rõ các trường hợp đặc biệt:
- Trường hợp không phải đăng ký: Các cá nhân làm nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối, người bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lưu động hoặc dịch vụ có thu nhập thấp không thuộc diện phải đăng ký kinh doanh (trừ các ngành nghề kinh doanh có điều kiện).
- Trường hợp bắt buộc chuyển đổi: Nếu hộ kinh doanh có nhu cầu sử dụng thường xuyên trên mười lao động, chủ thể phải thực hiện thủ tục chuyển đổi sang hình thức doanh nghiệp theo quy định. Khi tìm hiểu về vấn đề này, chủ thể cần lưu ý những vấn đề cần lưu ý khi đăng ký kinh doanh để đảm bảo đúng quy định.
Thẩm quyền và hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh
Thẩm quyền cấp giấy
Cơ quan có thẩm quyền thực hiện việc tiếp nhận, kiểm tra và cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh là Phòng Tài chính – Kế hoạch thuộc Ủy ban nhân thực cấp huyện nơi đặt địa điểm kinh doanh.
Thành phần hồ sơ
Hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh bao gồm các giấy tờ sau (số lượng 01 bộ):
- Giấy đề nghị đăng ký hộ gia đình/hộ kinh doanh;
- Bản sao hợp lệ Giấy chứng minh nhân dân hoặc Chứng minh nhân dân của các cá nhân tham gia hộ kinh doanh hoặc người đại diện hộ gia đình;
- Biên bản họp nhóm cá nhân về việc thành lập hộ kinh doanh (nếu hộ kinh doanh do một nhóm cá nhân thành lập);
- Đối với ngành, nghề yêu cầu chứng chỉ hành nghề: Phải kèm theo bản sao hợp lệ chứng chỉ hành nghề của cá nhân hoặc người đại diện;
- Đối với ngành, nghề có vốn pháp định: Phải kèm theo văn bản xác nhận vốn pháp định từ cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.
Trình tự, thủ tục đăng ký hộ kinh doanh
Quy trình thực hiện việc đăng ký được tiến hành qua các bước cụ thể như sau:
Bước 1: Nộp hồ sơ
Cá nhân, nhóm cá nhân hoặc người đại diện hộ gia đình nộp Giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện. Nội dung trong Giấy đề nghị phải thể hiện rõ: Tên hộ kinh doanh, địa chỉ địa điểm kinh doanh, ngành nghề kinh doanh, số vốn kinh doanh và thông tin cá nhân của chủ hộ/người đại diện.
Bước 2: Tiếp nhận và xử lý
Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ, cơ quan đăng ký kinh doanh sẽ cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh. Điều kiện để được cấp bao gồm: Ngành nghề không thuộc danh mục cấm, tên hộ kinh doanh đúng quy định và đã nộp đủ lệ phí theo quy định. Nếu hồ sơ chưa hợp lệ, cơ quan chức năng phải thông báo bằng văn bản về các nội dung cần sửa đổi, bổ sung.
Bước 3: Quyền khiếu nại
Nếu quá thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nộp hồ sơ mà người đăng ký không nhận được giấy phép hoặc không nhận được thông báo yêu cầu sửa đổi, bổ sung, chủ thể có quyền thực hiện khiếu nạt theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo.
Bước 4: Thông báo cho cơ quan thuế
Định kỳ vào tuần đầu tiên hàng tháng, cơ quan đăng ký kinh sinh cấp huyện sẽ gửi danh sách các hộ kinh doanh mới đăng ký trong tháng trước đó cho cơ quan thuế cùng cấp và các cơ quan quản lý ngành liên quan để phối hợp quản lý.
Các lưu ý quan trọng khi hoạt động dưới hình thức hộ kinh doanh
Khi vận hành mô hình này, chủ thể cần đặc biệt chú ý các vấn đề pháp lý sau:
- Nghĩa vụ thuế: Thuế đối với hộ kinh doanh thường là thuế khoán và thuế giá trị gia tăng trực tiếp. Do không được khấu trừ thuế như doanh nghiệp, điều này có thể ảnh hưởng đến việc giao dịch với các đối tác lớn.
- Trách nhiệm vô hạn: Khác với mô hình công ty TNHH hay Công ty cổ phần (nơi thành viên chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn góp), chủ hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản cá nhân của mình đối với các nghĩa vụ kinh doanh. Để hiểu rõ hơn về sự khác biệt này, bạn có thể tham khảo bài viết Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp là gì?
- Địa điểm kinh doanh: Đối với loại hình kinh doanh lưu động hoặc buôn chuyến, chủ thể phải chọn một địa điểm cố định để đăng ký. Tuy nhiên, việc kinh doanh ngoài địa điểm đã đăng ký vẫn được phép thực hiện nếu thông báo đầy đủ cho cơ quan thuế và cơ quan quản lý thị trường.
- Chuyển đổi mô hình: Hộ kinh doanh có quyền thực hiện thủ tục chuyển đổi lên loại hình công ty TNHH hoặc công ty cổ phần tại Phòng Đăng ký kinh doanh nơi dự định đặt trụ sở chính. Khi thực hiện việc này, các quy định về những nội dung được phép thay đổi trên Giấy đăng ký hộ kinh doanh cũng cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo tính thống nhất.
