Hộ kinh doanh là một hình thức kinh doanh phổ biến tại Việt Nam nhờ vào thủ tục đơn giản và quy mô quản lý linh hoạt. Để giúp các cá nhân, hộ gia đình nắm rõ trình tự thực hiện, bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết về cách đăng ký hộ kinh doanh theo quy định pháp luật hiện hành.
Căn cứ pháp lý
Việc thực hiện thủ tục thành lập và quản lý hộ kinh doanh được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật sau:
- Luật Doanh nghiệp 2014;
- Nghị định số 78/2015/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp;
- Nghị định số 108/2018/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 78/2015/NĐ-CP.
Khái quát về mô hình hộ kinh doanh
Theo quy định tại Điều 2 của Nghị định số 78/2015/NĐ-CP, đối tượng áp dụng bao gồm cá nhân, nhóm cá nhân và hộ gia đình thực hiện đăng ký kinh doanh. Cụ thể về đặc điểm của hộ kinh doanh như sau:
- Chủ thể: Do một cá nhân là công dân Việt Nam, một nhóm người hoặc một hộ gia đình làm chủ.
- Trách nhiệm tài sản: Chủ hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với các nghĩa vụ phát sinh từ hoạt động kinh doanh (trách nhiệm vô hạn).
- Trường hợp không phải đăng ký: Các cá nhân làm nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối; người bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lưu động hoặc dịch vụ có thu nhập thấp không thuộc diện phải đăng ký kinh doanh (trừ các ngành nghề có điều kiện).
- Nghĩa vụ chuyển đổi: Khi hộ kinh doanh có sử dụng thường xuyên trên mười lao động, chủ thể phải thực hiện thủ tục chuyển đổi sang hình thức doanh nghiệp.
Thủ tục đăng ký hộ kinh doanh
Thẩm quyền giải quyết
Phòng Tài chính – Kế hoạch thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện là cơ quan có thẩm quyền thực hiện việc tiếp nhận và cấp Giấy đăng ký hộ kinh doanh.
Hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh
Để quá trình đăng ký hộ kinh doanh được diễn ra thuận lợi, chủ thể cần chuẩn bị 01 bộ hồ sơ bao gồm các giấy tờ sau:
- Giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh.
- Bản sao hợp lệ Giấy chứng minh nhân dân hoặc Chứng minh nhân dân/Thẻ căn cước công dân của các cá nhân tham gia hộ kinh doanh hoặc người đại diện hộ gia đình.
- Biên bản họp nhóm cá nhân về việc thành lập hộ kinh doanh (nếu hộ kinh doanh do một nhóm cá nhân thành lập).
- Đối với ngành, nghề có điều kiện về chứng chỉ hành nghề: Phải kèm theo bản sao hợp lệ chứng chỉ hành nghề của cá nhân hoặc đại diện hộ gia đình.
- Đối với ngành, nghề yêu cầu vốn pháp định: Phải kèm theo văn bản xác nhận vốn pháp định của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.
Trình tự, thủ tục thực hiện
Quy trình thủ tục đăng ký hộ kinh doanh được tiến hành qua các bước:
Bước 1: Nộp hồ sơ
Cá nhân, nhóm cá nhân hoặc người đại diện hộ gia đình nộp Giấy đề nghị đăng quyết kèm theo các giấy tờ liên quan đến cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện nơi đặt địa điểm kinh doanh. Nội dung Giấy đề nghị cần ghi rõ: Tên hộ kinh doanh, địa chỉ, ngành nghề, số vốn và thông tin cá nhân của chủ thể.
Bước 2: Tiếp nhận và xử lý
Cơ quan đăng ký kinh doanh có trách nhiệm tiếp nhận hồ sơ và trao Giấy biên nhận. Trong thời hạn quy định (thông thường là 05 ngày làm việc), nếu hồ sơ hợp lệ (ngành nghề không bị cấm, tên phù hợp, nộp đủ lệ phí), cơ quan sẽ cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh.
Trường hợp hồ sơ chưa hợp lệ, trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ, cơ quan đăng ký phải thông báo bằng văn bản về nội dung cần sửa đổi, bổ sung cho người nộp.
Bước 3: Giải quyết khiếu nại
Nếu quá thời hạn quy định mà người đăng ký không nhận được Giấy chứng nhận hoặc không nhận được thông báo yêu cầu sửa đổi hồ sơ, chủ thể có quyền thực hiện quyền khiếu nại theo quy định pháp luật.
Bước 4: Thông báo cho cơ quan thuế
Định kỳ vào tuần đầu tiên hàng tháng, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện sẽ gửi danh sách các hộ kinh doanh mới đăng ký trong tháng trước đó cho cơ quan thuế cùng cấp và các cơ quan quản lý chuyên ngành liên quan.
Các lưu ý quan trọng khi hoạt động kinh doanh
- Nghĩa vụ thuế: Hộ kinh doanh thường áp dụng phương pháp thuế khoán. Thuế giá trị gia tăng được tính theo phương pháp trực tiếp, không được khấu trừ thuế đối với hàng hóa đầu vào.
- Rủi ro tài sản: Do không có tư cách pháp nhân và chịu trách nhiệm vô hạn, chủ hộ phải dùng toàn bộ tài sản cá nhân để đảm bảo các nghĩa vụ nợ của hộ kinh doanh. Đây là điểm khác biệt lớn so với mô hình Công ty TNHH hay Công ty cổ phần.
- Địa điểm kinh doanh: Đối với loại hình kinh doanh lưu động hoặc buôn chuyến, chủ thể vẫn phải đăng ký một địa điểm cố định làm trụ sở chính. Khi hoạt động ngoài địa điểm đã đăng ký, cần thông báo cho cơ quan thuế và cơ quan quản lý thị trường nơi tiến hành giao dịch.
- Chuyển đổi mô hình: Chủ hộ kinh doanh có quyền thực hiện thủ tục chuyển đổi từ hộ kinh doanh sang loại hình doanh nghiệp (Công ty TNHH hoặc Công ty cổ phần) tại Phòng Đăng ký kinh doanh nơi dự định đặt trụ sở chính.
