Tuỳ vào nhu cầu và điều kiện, công ty có thể tổ chức lại doanh nghiệp với các hình thức chia, tách, hợp nhất, sáp nhập
Trong quá trình hoạt động kinh doanh, nhằm mục đích mở rộng quy mô, tái cấu trúc bộ máy hoặc tối ưu hóa nguồn lực, các chủ sở hữu có thể thực hiện việc điều chỉnh cơ cấu tổ chức. Việc hiểu rõ khái quát về tổ chức lại doanh nghiệp là vô cùng quan trọng để đảm bảo tính hợp pháp và quyền lợi của các bên liên quan. Theo quy định pháp luật, có bốn hình thức chính bao gồm: chia, tách, hợp nhất và sáp nhập doanh nghiệp.
Chia doanh nghiệp là một phương thức tổ chức lại áp dụng đối với loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần. Theo đó, công ty hiện tại (gọi là công ty bị chia) sẽ chuyển một phần hoặc toàn bộ tài sản, vốn góp, cổ phần của các thành viên, cổ đông để thành lập hai hoặc nhiều công ty mới. Sau khi các công ty mới được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, sự tồn tại của công ty bị chia sẽ chấm dứt.
Việc chia doanh nghiệp có thể được thực hiện qua các phương thức sau:
Khi thực hiện chia doanh nghiệp, cần lưu ý các hệ quả pháp lý sau:
Tách doanh nghiệp là hình thức mà công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần chuyển một phần tài sản, quyền và nghĩa vụ sang để thành lập một hoặc nhiều công ty mới (gọi là công ty được tách). Điểm khác biệt cốt lõi so với hình thức chia là công ty bị tách vẫn tiếp tục duy trì sự tồn tại pháp lý sau khi quá trình tách hoàn tất.
Doanh nghiệp có thể lựa chọn các phương án:
Sau khi hoàn tất, các công ty mới phải thực hiện thủ tục thay đổi vốn điều lệ và số lượng thành viên tương ứng với phần tài sản được phân chia.
Công ty bị tách và các công ty được tách phải cùng liên đới chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ, khoản nợ chưa thanh toán và hợp đồng lao động của công ty bị tách (trừ khi có thỏa thuận khác giữa các bên). Các công ty mới đương nhiên kế thừa toàn bộ quyền và lợi ích hợp pháp theo quyết định tách công ty.
Hợp nhất doanh nghiệp là quá trình kết hợp từ hai hoặc nhiều công ty hiện có để tạo thành một công ty mới duy nhất. Sau khi công ty hợp nhất được cấp Giấy chứng nhận đăng lập, các công ty tham gia vào quá trình hợp nhất (công ty bị hợp nhất) sẽ chấm dứt sự tồn tại.
Việc hợp nhất cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Cạnh tranh để tránh tình trạng tập trung kinh tế gây hạn chế cạnh tranh. Về mặt pháp lý, công ty hợp nhất sẽ kế thừa toàn bộ quyền, lợi ích hợp pháp và chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ, khoản nợ, hợp đồng lao động từ các công ty bị hợp nhất theo hợp đồng hợp nhất đã ký kết.
Sáp nhập doanh nghiệp là việc một hoặc nhiều công ty (công ty bị sáp nhập) chuyển toàn bộ tài sản, quyền và nghĩa vụ sang một công ty khác (công ty nhận sáp nhập). Sau khi quá trình sáp nhập hoàn tất, các công ty bị sáp nhập sẽ chấm dứt tồn tại pháp lý.
Tương tự như hợp nhất, việc sáp nhập phải đảm bảo tuân thủ Luật Cạnh tranh. Công ty nhận sáp nhập đương nhiên kế thừa toàn bộ quyền, lợi ích và trách nhiệm đối với các nghĩa vụ tài sản, nợ chưa thanh toán cũng như các cam kết về lao động từ công ty bị sáp nhập. Cơ quan đăng ký kinh doanh sẽ thực hiện cập nhật tình trạng pháp lý của công ty bị sáp nhập và thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp cho công ty nhận sáp nhập trên hệ thống quản lý quốc gia.
Việc lựa chọn hình thức tổ chức lại nào phụ thuộc rất lớn vào chiến lược kinh doanh và năng lực tài chính của doanh nghiệp tại thời điểm thực hiện. Nếu các bên có ý định thay đổi cấu trúc thông qua việc thâu tóm, cần tìm hiểu thêm về quy trình mua lại doanh nghiệp là gì để có sự chuẩn bị pháp lý đầy đủ nhất.
