Quy định pháp luật về thế chấp tài sản bảo đảm

Thế chấp tài sản là việc một bên ( bên thế chấp) dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và không giao tài sản....

Thứ Ba, 29/9/2020, 03:46 (GMT+7)Luật Sư Việt Nam

Khái niệm về thế chấp tài sản bảo đảm

Trong các giao dịch dân sự và thương mại, việc thiết lập các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ là cực kỳ quan trọng để giảm thiểu rủi ro cho bên có quyền. Một trong những biện pháp phổ biến nhất chính là thế chấp tài tồn. Để hiểu rõ về bản chất của hoạt động này, cần xem xét các quy định cụ thể tại Bộ luật Dân sự 2015.

Thế chấp tài sản là gì?

Căn cứ theo Khoản 2 Điều 292 Bộ luật Dân sự 2015, thế chấp tài sản được xác định là một trong chín biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ theo quy định của pháp luật.

Cụ thể hơn, tại Điều 317 Bộ luật Dân sự 2015, thế chấp tài sản được hiểu là việc một bên (gọi là bên thế chấp) sử dụng tài sản thuộc sở hữu hợp pháp của mình để bảo đảm thực hiện một nghĩa vụ nhất định mà không chuyển giao quyền chiếm hữu tài sản đó cho bên kia (gọi là bên nhận thế chấp). Đặc điểm cốt lõi của thế chấp là bên thế chấp vẫn nắm giữ và quản lý tài sản, khác biệt hoàn toàn so với biện pháp cầm cố tài sản.

Hình thức và nội dung của hợp đồng thế chấp tài sản

Việc xác lập giao dịch thế chấp cần tuân thủ các quy định về hình thức để đảm bảo tính pháp lý và hiệu lực thi hành. Các bên có thể lựa chọn lập thành một văn bản riêng biệt hoặc ghi nhận trực tiếp vào trong hợp đồng chính.

Hình thức của việc thế chấp

Trường hợp ghi trong hợp đồng chính: Các điều khoản về thế chấp tài sản sẽ trở thành một phần cấu thành không tách rời của hợp đồng chính.
Trường hợp lập văn bản riêng: Văn bản này được coi là một hợp đồng phụ. Hiệu lực pháp lý của hợp đồng phụ này phụ thuộc trực tiếp vào hiệu lực của hợp đồng chính. Do đó, nội dung của văn bản thế chấp độc lập phải đảm bảo tính thống nhất và không trái với các thỏa thuận tại hợp đồng chính.
Yêu cầu về công chứng, chứng thực: Văn bản thế chấp phải được công chứng hoặc chứng thực trong trường hợp pháp luật có quy định bắt buộc hoặc khi các bên có thỏa thuận lựa chọn hình thức này để tăng cường tính an toàn pháp lý.

Nội dung và quyền, nghĩa vụ của các bên

Trong quan hệ thế chấp, quyền và nghĩa vụ của bên thế chấp và bên nhận thế chấp được quy định chặt chản nhằm bảo vệ lợi ích hợp pháp của các chủ thể liên quan đến tài sản và tặng cho tài sản theo quy định của pháp luật hiện hành.

Nghĩa vụ của bên thế chấp:

Phải giao toàn bộ các giấy tờ liên quan đến tài sản thế chấp cho bên nhận thế chấp để phục vụ việc quản lý và kiểm soát.
Trong trường hợp tài sản thế chấp thuộc diện phải đăng ký giao dịch bảo đảm, bên thế chấp có trách nhiệm thực hiện thủ tục đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo đúng quy định.
Có nghĩa vụ thông báo cho bên nhận thế chấp về các quyền của người thứ ba đối với tài sản đang thế chấp. Nếu một tài sản được dùng để thế chấp cho nhiều nghĩa vụ khác nhau, bên thế chấp phải thông báo rõ ràng cho từng bên nhận thế chấp tiếp theo về tình trạng thế chấp trước đó.
Có trách nhiệm bảo quản, giữ gìn tài sản và áp dụng các biện pháp cần thiết để ngăn ngừa nguy cơ thiệt hại hoặc làm giảm sút giá trị của tài sản.
Bên thế chấp không được tự ý bán, trao đổi, tặng cho tài sản đang trong tình trạng thế chấp; tuy nhiên, bên thế chấp có thể cho thuê, cho mượn hoặc tiếp tục dùng tài sản đó để bảo đảm cho các nghĩa vụ khác nếu không có thỏa thuận khác.

Quyền và nghĩa vụ của bên nhận thế chấp:

Có quyền yêu cầu xử lý tài sản thế chấp khi đến thời hạn thực hiện nghĩa vụ mà bên thế chấp không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ các cam kết trong hợp đồng.
Phải hoàn trả lại các giấy tờ về tài sản thế chấp cho bên thế chấp khi việc thế chấp chấm dứt.
Nếu bên nhận thế chấp là người trực tiếp giữ tài sản, họ phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của người giữ tài sản và có quyền khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản theo thỏa thuận giữa các bên.
Trong trường hợp tài sản thế chấp bị bên thứ ba chiếm hữu hoặc sử dụng bất hợp pháp, bên nhận thế chấp có quyền yêu cầu người đó phải trả lại tài sản cho mình.

Lưu ý: Nếu không có thỏa thuận khác, bên thế chấp vẫn được quyền giữ tài sản và khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản (trừ trường hợp việc khai thác này gây nguy cơ làm mất mát hoặc giảm sút giá trị của tài sản).

Đối tượng và phạm vi của tài sản thế chấp

Tài sản được dùng để thế chấp rất đa dạng, bao gồm vật, quyền tài sản, giấy tờ có giá, cũng như các loại tài sản hiện có hoặc tài sản hình thành trong tương lai. Thậm chí, các tài sản đang trong tình trạng cho thuê hoặc cho mượn vẫn có thể được đưa vào làm đối tượng thế chấp.

Phạm vi bao gồm của tài sản thế chấp

Các bên có quyền thỏa thuận dùng toàn bộ hoặc một phần tài sản để thế chấp. Tuy nhiên, cần lưu ý các nguyên tắc sau:

Đối với bất động sản và động sản có vật phụ: Nếu thế chấp toàn bộ hoặc một phần, thì các vật phụ gắn liền với tài sản chính cũng thuộc phạm vi tài sản thế chấp, trừ khi các bên có thỏa thuận khác.
Đối với quyền sử dụng đất: Trường hợp thế chấp quyền sử dụng đất mà tài sản gắn liền với đất thuộc sở hữu của bên thế chấp thì tài sản đó cũng mặc nhiên thuộc phạm vi thế chấp, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Quy định về bảo hiểm tài sản thế chấp

Trong trường hợp tài sản thế chấp được mua bảo hiểm, bên nhận thế chấp phải thông báo cho tổ chức bảo hiểm về việc tài sản đang được dùng để bảo đảm nghĩa vụ. Khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, tổ hình bảo hiểm sẽ chi trả tiền bảo hiểm trực tiếp cho bên nhận thế chấp. Nếu bên nhận thế chấp không thực hiện nghĩa vụ thông báo này, số tiền bảo hiểm vẫn được chi trả theo hợp đồng bảo hiểm cho bên thế chấp, và sau đó bên thế chấp có trách nhiệm thanh toán lại số tiền này cho bên nhận thế chấp.

Việc nắm vững các quy định về thế chấp giúp các bên chủ động trong việc quản trị rủi ro tài chính. Trong trường hợp phát sinh tranh chấp liên quan đến việc không thực hiện nghĩa vụ trả nợ, các bên có thể cần tìm hiểu thêm về thuê luật sư khởi kiện đòi nợ hoặc các biện pháp tố tụng dân sự khác để bảo vệ quyền lợi của mình.