Trong quy trình thi hành án dân sự, bên cạnh vai trò chủ đạo của cơ quan Thi hành án dân sự và Chấp hành viên, sự phối hợp của chính quyền địa phương và các cá nhân có uy tín tại cộng đồng đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Trưởng thôn, với tư cách là người đại diện cho cộng đồng dân cư tại địa phương, giữ một vị trí then chốt trong việc hỗ trợ công tác tổ chức thi hành án, đặc biệt là trong giai đoạn xác minh điều kiện và vận động các bên thực hiện nghĩa vụ.
Một trong những bước đầu tiên và quan trọng nhất trong quy trình thi hành án là việc đảm bảo các đương sự (người được thi hành án và người phải thi hành án) đều nhận được đầy đủ, kịp thời các quyết định, thông báo từ cơ quan có thẩm quyền. Trưởng thôn đóng vai trò là cầu nối thông tin giữa cơ quan Thi hành án với cư dân tại địa bàn.
Cụ thể, khi Chấp hành viên gặp khó khăn trong việc tống đạt văn bản do đương sự vắng mặt tại nơi cư trú hoặc cố tình né tránh, Trưởng thôn có trách nhiệm phối hợp để xác nhận tình trạng cư trú thực tế của các cá nhân liên quan. Việc thông báo chính xác giúp đảm bảo quyền và lợi án của các bên được tôn trọng, đồng thời ngăn chặn các hành vi trì hoãn thi hành án bằng cách ẩn náu hoặc thay đổi chỗ ở không khai báo.
Trong trường hợp đương sự có dấu hiệu tìm cách trốn tránh trách nhiệm pháp lý, việc phối hợp chặt chẽ với chính quyền cấp xã và cơ quan chức năng là cần thiết để xử lý hành vi không hợp tác với Toà án và các cơ quan chức năng trong quá trình giải quyết vụ án dân sự, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.
Xác minh điều kiện thi hành án là giai đoạn phức tạp nhất, đòi hỏi phải tìm hiểu chính xác về tài sản, thu nhập và các nguồn lực khác của người phải thi hành án. Do Trưởng thôn là người nắm rõ nhất biến động về nhân khẩu, tình trạng kinh tế và sự thay đổi về tài sản của các hộ gia đình trong thôn, vai trò của họ trở nên không thể thay thế.
Nhiệm vụ cụ thể bao gồm:
Việc xác minh chính xác giúp cơ quan thi hành án có cơ sở pháp lý để thực hiện các biện pháp cưỡng chế nếu cần thiết, tránh tình trạng tẩu tán tài sản hoặc kê khai không trung thực về tài sản và tặng cho tài sản theo quy định của pháp luật hiện hành.
Mục tiêu cao nhất của công tác thi hành án dân sự không chỉ là cưỡng chế mà là hướng tới sự tự nguyện, nhằm giảm thiểu chi phí cho ngân sách nhà nước và duy trì sự ổn định, đoàn kết trong cộng đồng. Tại đây, Trưởng thôn đóng vai trò như một "người hòa giải" tại cơ sở.
Dựa trên uy tín cá nhân và sự hiểu biết về hoàn cảnh của từng hộ gia đình, Trưởng thôn có nhiệm vụ:
Tóm lại, Trưởng thôn không trực tiếp thực hiện các biện pháp nghiệp vụ của Chấp hành viên nhưng là nhân tố hỗ trợ đắc lực trong việc triển khai thi hành án dân sự tại cơ sở. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa cơ quan chức năng và Trưởng thôn trong các khâu: thông báo, xác minh và vận động tự nguyện sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thi hành án, đảm bảo các phán quyết của Tòa án được thực thi triệt để, bảo vệ quyền lợi chính đáng của các đương sự và duy trì trật tự kỷ cương pháp luật tại địa phương.
