Tài sản và tặng cho tài sản theo quy định của pháp luật hiện hành

Trong các quan hệ dân sự, việc chuyển giao quyền sở hữu tài sản thông qua hình thức tặng cho là một hành vi pháp lý phổ biến nhằm mục đích phân chia hoặc để lại di sản cho người thân, người thừa kế. Đối với trường hợp cá nhân có nguyện vọng tặng lại đất đai và nhà ở (chung cư) cho con cháu nhằm mục đích hương hỏa, việc hiểu rõ các quy định về tài sản và hợp đồng tặng cho là vô cùng quan quan trọng để đảm bảo tính pháp lý của giao dịch.

Khái niệm về tài sản và quyền sở hữu

Dưới góc độ pháp lý, khái niệm tài sản và các quyền gắn liền với chủ sở hữu được xác lập rõ ràng tại Bộ luật Dân sự 2015 nhằm bảo vệ lợi ích hợp pháp của các bên tham gia giao dịch.

Khái niệm tài sản

Theo Điều 105 Bộ luật Dân sự 2015, tài sản bao gồm các loại hình sau: vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Việc xác định đúng loại hình tài sản là cơ sở để thực hiện các thủ tục chuyển giao hoặc trong trường hợp phát sinh tranh chấp về việc đòi lại tài sản đã bán được không hoặc các quan hệ chiếm hữu khác.

Quyền sở hữu và quyền định đoạt

Tại Điều 158 Bộ luật Dân sự 2015, quyền sở hữu bao gồm ba nhóm quyền cơ bản của chủ thể:

• Quyền chiếm hữu: Là việc chủ thể nắm giữ, chi phối tài sản một cách trực tiếp hoặc gián tiếp.
• Quyền sử dụng: Là quyền khai thác công dụng, hưởng hoa lợi và lợi tức từ tài sản đó.
• Quyền định đoạt: Đây là quyền quan trọng nhất trong giao dịch tặng cho, bao gồm việc chuyển giao quyền sở hữu (như tặng cho, bán), từ bỏ quyền sở hữu hoặc tiêu dùng, tiêu hủy tài sản.

Như vậy, khi bạn là chủ sở hữu hợp pháp của mảnh đất và căn hộ chung cư, bạn có toàn quyền định đoạt để thực hiện việc tặng cho tài sản này cho người khác theo ý nguyện.

Quy định về hợp đồng tặng cho tài sản

Bản chất của hợp đồng tặng cho

Theo Điều 457 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng tặng cho tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên tặng cho giao tài sản của mình và chuyển quyền sở hữu cho bên được tặng cho mà không yêu cầu đền bù; bên được tặng cho đồng ý nhận tài sản đó.

Hợp đồng này có hai đặc điểm cốt lõi:

• Tính không đền bù: Bên được tặng cho không có nghĩa vụ phải hoàn trả bất kỳ lợi ích vật chất nào tương ứng với giá trị tài sản đã nhận.
• Tính thực tế và ưng thuận: Tùy vào loại tài sản mà hợp đồng có thể là hợp đồng thực tế (có hiệu lực khi giao tài sản) hoặc hợp đồng ưng thuận (có hiệu lực từ thời điểm thỏa thuận/đăng ký).

Hình thức của hợp đồng tặng cho

Hình thức pháp lý của hợp đồng phụ thuộc trực tiếp vào đối tượng được tặng cho:

• Đối với động sản: Hợp đồng có thể được lập dưới dạng văn bản hoặc bằng lời nói.
• Đối với bất động sản và tài sản phải đăng ký: Do tính chất đặc thù của đất đai và nhà ở, hợp đồng tặng cho bắt buộc phải được lập thành văn bản, có công chứng hoặc chứng thực của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền và phải thực hiện thủ tục đăng ký biến động theo quy định.

Thời điểm phát sinh hiệu lực

Căn cứ Điều 458 và 459 Bộ luật Dân sự 2015, thời điểm hợp đồng có hiệu lực được xác định như sau:

• Đối với động sản: Hợp đồng có hiệu lực kể từ thời điểm bên được tặng cho nhận được tài sản, trừ khi các bên có thỏa thuận khác. Đối với động sản phải đăng ký quyền sở hữu, hiệu lực tính từ thời điểm hoàn tất đăng ký.
• Đối với bất động sản: Hợp đồng có hiệu lực kể từ thời điểm hoàn tất việc đăng ký quyền sở hữu tại cơ quan có thẩm quyền. Nếu tài sản không thuộc diện phải đăng ký, hiệu lực tính từ thời điểm chuyển giao thực tế tài sản.

Các đặc điểm pháp lý cần lưu ý

Tính chất đơn vụ và có điều kiện

Hợp đồng tặng cho thường được coi là hợp đồng đơn vụ vì chỉ phát sinh nghĩa vụ đối với bên tặng cho (giao tài sản), còn bên được tặng cho không phải thực hiện nghĩa vụ đáp trả (trừ trường hợp tặng cho tài sản kèm theo các điều kiện nhất định). Trong một số trường hợp phức tạp, nếu việc tặng cho gắn liền với các trách nhiệm chăm sóc hoặc thực hiện nghĩa vụ cụ thể, các bên cần lưu ý kỹ các điều khoản để tránh tranh chấp về sau. Nếu không thể thực hiện đúng thỏa thuận, các bên có thể phải đối mặt với thủ tục khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền lợi.

Lưu ý về đối tượng tặng cho là quyền tài sản và đất đai

Đối tượng của tặng cho không chỉ dừng lại ở vật hữu hình mà còn có thể là quyền tài sản (quyền yêu cầu người khác thực hiện nghĩa vụ). Ngoài ra, riêng đối với trường hợp tặng cho quyền sử dụng đất, bên tặng cho cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Đất đai để đảm bảo việc sang tên, chuyển đổi chủ sở hữu được hợp pháp. Việc nắm rõ quy trình này cũng tương tự như khi thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế để đảm bảo quyền lợi cho người thụ hưởng.

Tóm lại, việc tặng cho tài sản là một giao dịch dân sự quan trọng, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt hình thức văn bản và thủ tục đăng ký tại cơ quan Nhà nước nhằm tránh các rủi ro pháp lý về tranh chấp quyền sở hữu sau này.