Bồi thường thiệt hại (BTTH) ngoài hợp đồng là trách nhiệm dân sự do hành vi gây ra thiệt hại phát sinh giữa các chủ thể theo quy định
Trong quan hệ dân sự, trách nhiệm bồi thường thiệt hại được phân định rõ ràng thành hai nhóm chính: trách nhiệm bồi thường thiệt hại về vật chất và trách nhiệm bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần. Việc hiểu rõ các quy định này là cơ sở quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên khi có hành vi xâm phạm xảy ra.
Bồi thường thiệt hại (BTTH) ngoài hợp đồng là một loại trách nhiệm dân sự phát sinh từ hành vi gây thiệt hại giữa các chủ thể, không dựa trên sự tồn tại của một hợp đồng trước đó. Theo quy định tại Điều 275 Bộ luật Dân sự 2015, việc gây thiệt hại do hành vi trái pháp luật là một trong những căn cứ làm phát sinh nghĩa vụ dân sự. Các quy định chi tiết về vấn đề này được điều chỉnh cụ thể tại Chương XX, Phần thứ ba của Bộ luật Dân sự 2015 về "Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng".
Về mặt pháp lý, trách nhiệm này được hiểu là nghĩa vụ của bên có hành vi gây thiệt hại phải thực hiện việc bù đắp các tổn thất cho bên bị thiệt hại. Khi căn cứ phát sinh trách nhiệm BTTH được xác lập, một quan hệ nghĩa vụ tương ứng sẽ hình thành giữa bên gây thiệt hại và bên bị thiệt hại. Việc xác định chính xác căn cứ này là cơ sở pháp lý để các cơ quan nhà nước có thẩm quyền phân định trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại bao gồm hai thành phần chính:
Để xác định được số tiền cụ thể cần chi trả, các bên cần căn cứ vào mức bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng dựa trên thực tế tổn thất đã xảy ra.
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại chỉ được xác lập khi hội đủ các yếu tố cấu thành sau đây:
Trách nhiệm bồi thường chỉ phát sinh khi có sự tồn tại của một hành vi trái pháp luật và áp dụng đối với người thực hiện hành vi đó. Một cá nhân hoặc tổ chức được coi là vi phạm pháp luật về nghĩa vụ nếu không thực hiện, thực hiện không đúng hoặc không đầy đủ các nghĩa vụ mà pháp luật đã xác lập hoặc các bên đã thỏa thuận hợp pháp.
Tuy nhiên, cần lưu ý một số trường hợp không bị coi là hành vi trái pháp luật dẫn đến trách nhiệm bồi thường, bao gồm:
Thiệt hại phải là hậu quả thực tế hiện hữu, bao gồm:
Hành vi vi phạm phải được xác định là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hậu quả thiệt hại. Chỉ khi thiệt hại xảy ra là kết quả tất yếu của hành tương ứng với hành vi vi phạm thì người vi phạm mới phải chịu trách nhiệm. Trong trường hợp có nhiều nguyên nhân cùng tác động dẫn đến thiệt hại, việc xác định nguyên tắc bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng cần phải xem xét mức độ đóng góp của hành vi vi phạm đối với hậu quả đó để đảm bảo tính công bằng.
Theo quy định tại Điều 308 Bộ luật Dân sự 2015, người không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ dân sự phải chịu trách nhiệm dân sự khi có lỗi cố ý hoặc vô ý (trừ trường hợp pháp luật hoặc các bên có thỏa thuận khác). Như vậy, về nguyên tắc chung, việc xác định trách nhiệm bồi thường không nhất thiết phải phân biệt mức độ lỗi là cố ý hay vô ý nếu không có thỏa thuận đặc thù giữa các bên.
