Hộ kinh doanh là một hình thức kinh doanh phổ biến tại Việt Nam nhờ vào sự đơn giản trong quản lý và vận hành. Để giúp các cá nhân, hộ gia đình nắm rõ các quy định pháp luật hiện hành (tại thời điểm năm 2020), bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết về quy định về đăng ký kinh doanh hộ cá thể.
Căn cứ pháp lý
Các quy định liên quan đến việc thành lập và hoạt động của hộ kinh doanh được dựa trên các văn bản pháp luật sau:
- Luật Doanh nghiệp 2014;
- Nghị định số 78/2015/NĐ-CP ngày 14/09/2015 của Chính phủ về đăng ký doanh nghiệp;
- Nghị định số 108/2018/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 78/2015/NĐ-CP.
Khái quát quy định về đăng ký kinh doanh hộ cá thể
Theo các quy định pháp luật tại thời điểm hiện tại, đặc điểm của hộ kinh doanh được xác định rõ ràng nhằm phân biệt với loại hình doanh nghiệp:
- Chủ thể: Hộ kinh doanh do một cá nhân là công dân Việt Nam, một nhóm người hoặc một hộ gia đình làm chủ.
- Trách nhiệm pháp lý: Chủ hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với các hoạt động kinh doanh.
- Trường hợp không phải đăng ký: Các cá nhân sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối; người bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lưu động và dịch vụ có thu nhập thấp không thuộc diện phải đăng ký kinh doanh (trừ các ngành nghề kinh doanh có điều kiện).
- Trường hợp bắt buộc chuyển đổi: Khi hộ kinh doanh có sử dụng thường xuyên trên mười lao động, chủ thể phải thực hiện thủ tục chuyển đổi sang hình thức doanh nghiệp.
Thẩm quyền và hồ sơ đăng ký
Thẩm quyền cấp giấy chứng nhận
Cơ quan có thẩm quyền thực hiện việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh là Phòng Tài chính – Kế hoạch thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi đặt địa điểm kinh doanh.
Hồ sơ đăng ký kinh doanh hộ cá thể
Để chuẩn bị hồ sơ đăng ký kinh doanh hộ cá thể, chủ thể cần chuẩn bị 01 bộ hồ sơ bao gồm các giấy tờ sau:
- Giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh.
- Bản sao Giấy chứng minh nhân dân/CMND của các cá nhân tham gia hộ kinh doanh hoặc người đại lập hộ gia đình.
- Biên bản họp nhóm cá nhân về việc thành lập hộ kinh doanh (nếu hộ kinh doanh do một nhóm cá nhân thành lập).
- Đối với ngành nghề yêu cầu chứng chỉ hành nghề: Phải kèm theo bản sao hợp lệ chứng chỉ hành nghề của cá nhân hoặc đại diện hộ gia đình.
- Đối với ngành nghề có vốn pháp định: Phải kèm theo bản sao văn bản xác nhận vốn pháp định từ cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.
Trình tự, thủ tục đăng ký kinh doanh hộ cá thể
Việc thực hiện thủ tục đăng ký kinh doanh hộ cá thể được tiến hành theo các bước sau:
Bước 1: Nộp hồ sơ
Cá nhân, nhóm cá nhân hoặc người đại diện hộ gia đình gửi Giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh đến cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện. Nội dung Giấy đề nghị cần đầy đủ các thông tin về: Tên hộ kinh doanh; địa chỉ địa điểm kinh doanh; ngành, nghề kinh doanh; số vốn kinh doanh; và thông tin nhân thân của chủ thể (họ tên, số CMND/CCCD, địa chỉ cư trú).
Bước 2: Tiếp nhận và xử lý hồ sơ
Khi tiếp nhận hồ sơ hợp lệ, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện sẽ trao Giấy biên nhận. Trong thời hạn quy định (thường là 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ), nếu đáp ứng đủ các điều kiện về tên hộ kinh doanh phù hợp, ngành nghề không thuộc danh mục cấm và đã nộp đủ lệ phí, cơ quan chức năng sẽ cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh.
Trường hợp hồ sơ chưa hợp lệ, trong thời hạn 05 ngày làm việc, cơ quan đăng ký phải thông báo bằng văn bản về các nội dung cần sửa đổi, bổ sung cho người đăng ký.
Bước 3: Giải quyết khiếu nại
Nếu quá thời hạn quy định mà người đăng ký không nhận được Giấy chứng nhận hoặc không nhận được thông báo yêu cầu sửa đổi hồ sơ, chủ thể có quyền thực hiện khiếu nại theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo.
Bước 4: Thông báo cho cơ quan liên quan
Định kỳ vào tuần đầu tiên hàng tháng, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện có trách nhiệm gửi danh sách các hộ kinh doanh đã đăng ký trong tháng trước đó cho cơ quan thuế cùng cấp và các cơ quan quản lý ngành kinh tế - kỹ thuật cấp tỉnh để phối hợp quản lý.
Một số lưu ý quan trọng
- Nghĩa vụ thuế: Hộ kinh doanh thường áp dụng phương pháp thuế khoán và thuế giá trị gia tăng trực tiếp. Do đặc thù không được khấu trừ thuế đầu vào, điều này có thể ảnh hưởng đến việc giao dịch với các đối tác lớn.
- Trách nhiệm tài sản: Vì không có tư cách pháp nhân, chủ hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản cá nhân đối với các nghĩa vụ phát sinh từ hoạt động kinh doanh.
- Địa điểm kinh doanh: Đối với loại hình kinh doanh lưu động hoặc buôn chuyến, cần đăng ký một địa điểm cố định làm trụ sở (có thể là nơi cư trú hoặc nơi thường xuyên giao dịch nhất). Khi kinh doanh ngoài địa điểm đã đăng ký, phải thông báo cho cơ quan thuế và cơ quan quản lý thị trường.
- Chuyển đổi mô hình: Hộ kinh doanh có quyền thực hiện thủ tục chuyển đổi thành doanh nghiệp (Công ty TNHH hoặc Công ty Cổ phần) tại Phòng Đăng ký kinh doanh nơi dự định đặt trụ sở chính.
