Phế liệu là vật liệu được thu hồi, phân loại, lựa chọn từ những vật liệu, sản phẩm loại ra trong quá trình hoạt động sản xuất,...
Trong bối cảnh phát triển công nghiệp và tiêu dùng mạnh mẽ, lượng vật chất thải ra môi trường ngày càng lớn, gây áp lực nặng nề lên hệ sinh thái. Việc phân biệt rõ ràng giữa phế liệu và chất thải, cũng như hiểu đúng vai trò của việc tái chế, đóng vai trò quan trọng trong quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ các quy định pháp luật liên quan đến phế liệu dựa trên khung pháp lý hiện hành.
Căn cứ theo quy định tại Khoản 27 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, khái niệm phế liệu được xác lập như sau:
“Phế liệu là vật liệu được thu hồi, phân loại, lựa chế từ những vật liệu, sản phẩm loại ra trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hoặc tiêu dùng để sử dụng làm nguyên liệu cho một quá trình sản xuất khác.”
Để một vật chất được xác định là phế liệu, cần đáp ứng đầy đủ các tiêu chí cốt lõi sau đây:
Dưới góc độ pháp lý về môi trường, phế liệu phải là những sản phẩm hoặc vật liệu có hình thái vật chất cụ thể thuộc thành phần môi trường. Các giá trị phi vật thể không được xem xét trong phạm vi định nghĩa về phế liệu.
Vật chất này phải là đối tượng bị tách rời khỏi quy trình sản xuất, kinh doanh hoặc hoạt động sinh hoạt do không còn phù hợp với mục đích sử dụng ban đầu hoặc không đạt tiêu chuẩn trong dây chuyền hiện tại.
Việc xác định một vật chất có trở thành phế liệu hay không phụ thuộc vào mục đích tái sử dụng. Điều này dựa trên việc đánh giá thực tế hành vi của chủ sở hữu đối với việc tận dụng giá trị còn lại của vật chất, nhằm mục đích thu hồi để bán dưới hình thức hàng hóa hoặc làm nguyên liệu đầu vào cho một chu trình sản xuất mới.
Cần có sự phân biệt rõ ràng giữa phế liệu và chất thải để có phương án xử lý phù hợp. Theo quy định pháp luật, chất thải được hiểu là vật chất ở thể rắn, lỏng, khí được thải ra từ các hoạt động sản xuất, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác.
Một vật chất sẽ trở thành chất thải khi hội đủ các yếu tố:
Việc quản lý tốt các nguồn phế liệu không chỉ giúp giảm áp lực lên hệ thống xử lý rác thải mà còn là một phần quan trọng trong các quy định pháp luật về ứng phó với biến đổi khí hậu hiện nay.
Hoạt động thu mua và tái chế các loại phế liệu như sắt, thép, nhựa, giấy... mang lại những giá trị kinh tế - xã hội to lớn. Việc tận dụng nguồn nguyên liệu thứ cấp này đóng góp vào sự phát triển bền vững thông qua 4 lợi ích chính:
Việc tái chế phế liệu giúp giảm bớt nhu cầu khai thác các nguồn nguyên liệu thô mới từ tự nhiên. Khi một lượng lớn vật liệu đã qua sử dụng được đưa trở lại vòng đời sản xuất, chúng ta đang trực tiếp góp phần bảo tồn các nguồn tài nguyên quý giá của quốc gia.
Quy trình tái chế phế liệu thường tiêu tốn ít năng lượng hơn so với quy trình sản xuất từ nguyên liệu thô hoàn toàn mới. Năng lượng tiết kiệm được bao gồm cả năng lượng trong quá trình khai thác, chế biến và vận chuyển nguyên vật liệu sơ cấp.
Việc thu gom phế liệu giúp giảm thiểu đáng kể khối lượng rác thải đổ về các bãi tập kết. Điều này giúp hạn chế việc mở rộng diện tích các bãi rác, từ đó giảm nguy cơ ô nhiễm nguồn đất và nguồn nước ngầm, tạo ra môi trường sống an toàn hơn cho cộng đồng.
Nếu phế liệu không được thu gom và tái chế mà bị thải bỏ bừa bãi, chúng sẽ trở thành tác nhân gây ô nhiễm nghiêm trọng. Tái chế phế liệu giúp giảm lượng khí thải ra môi trường, đặc biệt là các loại khí gây hiệu ứng nhà kính, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ bầu khí quyển.
Trong quá trình thực hiện các hoạt động kinh doanh liên quan đến thu mua và xử lý vật chất này, các cá nhân và tổ chức cần lưu ý tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về quản lý chất thải và môi trường để tránh các rủi ro pháp lý không đáng có. Nếu có các vướng mắc về thủ tục khởi kiện vụ án hành chính theo quy định pháp luật liên quan đến vi phạm môi trường, người dân cần tìm hiểu kỹ các căn cứ pháp lý hiện hành.
